{"id":12077,"date":"2025-07-06T22:47:11","date_gmt":"2025-07-06T22:47:11","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.ummatics.org\/?p=12077"},"modified":"2025-12-07T12:11:58","modified_gmt":"2025-12-07T12:11:58","slug":"sorgulamalar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/sorgulamalar\/","title":{"rendered":"Hilafete Dair Sorgulamalar"},"content":{"rendered":"

Ovamir Anjum\u2019un 2019 tarihli cesur ve yenilik\u00e7i makalesi \u2018Halifeli\u011fi Kim \u0130ster?\u2019<\/i>, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hilafetle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleri \u00fczerine kapsaml\u0131 bir de\u011ferlendirme sunmaktad\u0131r.<\/span>1<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Hilafetin arzu edilebilirli\u011fi, uyg<\/span>ulanabilirli\u011fi ve din\u00ee zorunlulu\u011funu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde ele alarak, \u2018\u0130slam\u2019\u0131n \u0130slam olmas\u0131na\u2019 izin vermeyen bir \u2018hayal g\u00fcc\u00fc ve entelekt\u00fcel cesaret eksikli\u011fini\u2019 ele\u015ftirmekte ve ulus-devlet gibi hegemonik kategorilerin \u00f6tesinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7a\u011f\u0131rmaktad\u0131r. Bu k\u0131sa makalede, halifeli\u011fin dini<\/i> gereklili\u011fini, daha do\u011frusu\u015fer’i<\/i> y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc reddeden iki \u00e7a\u011fda\u015f anlat\u0131y\u0131 ele\u015ftirel bir \u015fekilde de\u011ferlendirece\u011fiz. H\u00e2l\u00e2 bask\u0131n sek\u00fcler d\u00fc\u015f\u00fcnce ve uygulamalara ba\u011fl\u0131 ve bunlar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7emeyen bu arg\u00fcmanlar\u0131n nihayetinde ne kadar zay\u0131f oldu\u011funu g\u00f6sterece\u011fiz.<\/p>\n

Hilafetin \u015fer\u2018\u00ee bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck olmas\u0131 konusunda Anjum, bunun bir icma meselesi oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmektedir: \u2018Halihaz\u0131rdaki t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcman ekol ve mezhepler, M\u00fcsl\u00fcman toplum i\u00e7in bir lider belirlemenin zorunluluk oldu\u011fu konusunda hemfikirdirler.\u2019 (Anjum 2019, 24). Bu ba\u011flamda Anjum, \u00f6rnek olarak \u0130bn Hazm (\u00f6. 456\/1064), Nesef\u00ee (\u00f6. 537\/1142), \u0130bn Teymiyye (\u00f6. 728\/1328), Taft\u00e2z\u00e2n\u00ee (\u00f6. 792\/1390), \u0130bn Hald\u00fbn (\u00f6. 808\/1406) ve Haskef\u00ee (\u00f6. 1088\/1677) gibi \u00e2limleri zikretmektedir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, farkl\u0131 mezheplerden bir\u00e7ok ba\u015fka \u00e2lim de bu g\u00f6r\u00fc\u015fe delil olarak g\u00f6sterilebilir. Hilafetin bir zorunluluk ve \u00f6ncelikli bir mesele oldu\u011funun, klasik \u0130slam gelene\u011finde tart\u0131\u015fmas\u0131z bir konu oldu\u011funu s\u00f6ylemek yeterlidir. Ancak bu zorunlulu\u011fu yenilik\u00e7i ve yarat\u0131c\u0131 bir tak\u0131m y\u00f6ntemlerle yeniden tart\u0131\u015fmaya a\u00e7an modern \u0130slam\u00ee ilimler i\u00e7in ayn\u0131 \u015fey s\u00f6ylenemez. Kl\u00e2sik g\u00f6r\u00fc\u015fe y\u00f6nelik modern itirazlar geni\u015f bir yelpazeye yay\u0131lmaktad\u0131r. Bu de\u011ferlendirmede, iki yakla\u015f\u0131ma odaklanaca\u011f\u0131z: Biri hilafetin bir zorunluluk oldu\u011fu fikrini do\u011frudan reddeden g\u00f6r\u00fc\u015f, di\u011feri ise pratikte bu zorunlulu\u011fu ge\u00e7ersiz k\u0131lan yakla\u015f\u0131m. \u0130lk g\u00f6r\u00fc\u015f, hilafeti tarihsel bir olgu olarak ele al\u0131r ve onun din\u00ee bir zorunluluk oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a reddeder. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n en bilinen \u00f6rneklerinden biri, Ali Abd\u00fcrr\u00e2z\u0131k\u2019\u0131n (1888\u20131966) me\u015fhur fakat tart\u0131\u015fmal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Abd\u00fcrr\u00e2z\u0131k, hilafeti tarihsel bir zorunluluktan ibaret olarak yeniden yorumlar ve ona kal\u0131c\u0131 bir \u2018din\u00ee\u2019 de\u011fer atfetmez. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u00e7a\u011fda\u015f bir yorumu, Dr. C\u00e2vid G\u00e2mid\u00ee\u2019de g\u00f6r\u00fclebilir. \u0130kinci yakla\u015f\u0131m ise teorik olarak hilafeti kabul etse de onu fiiliyatta veya pratikte ge\u00e7ersiz k\u0131lan bir tutuma sahiptir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, daha yayg\u0131n kabul g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve ana ak\u0131mda daha fazla destek\u00e7iye sahip oldu\u011fu i\u00e7in, bilhassa dikkate al\u0131nmay\u0131 gerektirir. Bu anlay\u0131\u015f\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki yans\u0131malar\u0131na \u015eeyh Akram Nadwi ve \u015eeyh Hamza Yusuf\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde rastlanabilir.<\/p>\n

Makalenin devam\u0131nda, her iki g\u00f6r\u00fc\u015ften de birer \u00f6rne\u011fi k\u0131saca ele alarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen arg\u00fcmanlara odaklanaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

 <\/p>\n

Toptanc\u0131 Ret: Marjinal Yakla\u015f\u0131mlar<\/h2>\n

Javed Ghamidi\u2019nin hilafetin M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in bir zorunluluk oldu\u011fu fikrini a\u00e7\u0131k\u00e7a reddetmesi, zorlama bir \u015fekilde bir araya getirilmi\u015f bir dizi varsay\u0131ma dayanmaktad\u0131r: \u0130slam \u00f6ncelikle bireylere hitap eder, topluluklara de\u011fil; devletin bir dini yoktur; ‘Hilafet’ din\u00ee bir terim de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu Allah veya Resul\u00fc (s.a.v.) de\u011fil, \u00e2limler ortaya koymu\u015ftur; ayr\u0131ca Kur\u2019an ve hadislerde bunu\u2014yani t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcman topraklar\u0131n tek bir y\u00f6netim alt\u0131nda birle\u015fmesini\u2014zorunlu k\u0131lan tek bir h\u00fck\u00fcm bile bulunmamaktad\u0131r.<\/span>2<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

\u0130slam\u2019\u0131n esas\u0131nda bireylere hitap etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinde, ilgin\u00e7 bir bireyselle\u015ftirme bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, \u2018hilafetin\u2019 \u015fer\u2019\u00ee bir terim <\/span>3<\/sup><\/a><\/span>olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki hatal\u0131 iddia hakk\u0131nda da s\u00f6ylenecek \u00e7ok \u015fey vard\u0131r. Ancak, konuyu uzatmamak ad\u0131na bu tart\u0131\u015fmalara burada girmiyoruz. Ghamidi\u2019nin arg\u00fcman\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc, Kur\u2019an ve hadislerde hilafetin zorunlu oldu\u011funu belirten herhangi bir h\u00fckm\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6re, e\u011fer hilafet var olsayd\u0131 onun \u00fcstlenece\u011fi farz g\u00f6revleri, modern ulus-devletlerin M\u00fcsl\u00fcman h\u00fck\u00fcmetleri yerine getirilebilecekti. Dahas\u0131, bu g\u00f6revlerin hi\u00e7 yerine getirilmemesi durumunda bile, \u00fcmmet bundan dolay\u0131 g\u00fcnahk\u00e2r olmaz. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, hilafet dini bir zorunluluk de\u011fil, sadece tarihsel bir y\u00f6netim bi\u00e7imidir ve onun yoklu\u011fu \u0130slam\u00ee a\u00e7\u0131dan bir eksiklik te\u015fkil etmez.<\/p>\n

Burada ilk elden g\u00f6ze \u00e7arpan nokta, klasik \u00e2limlerin neredeyse oybirli\u011fiyle hilafetin zorunlulu\u011funu ispatlamak i\u00e7in delil olarak kulland\u0131klar\u0131 farz g\u00f6revlerin, h\u00fck\u00fcmdarlara \u00f6zg\u00fc k\u0131l\u0131narak fiilen zorunlu olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131d\u0131r. Oysa yerle\u015fik bir ilkeye g\u00f6re, bir farz\u0131n yerine getirilmesi i\u00e7in zorunlu olan \u015feyin kendisi de farz h\u00fckm\u00fcndedir (m\u0101 l\u0101 yutimmu al-w\u0101jibu ill\u0101 bihi fa huwa w\u0101jib<\/i>). Ancak bu yakla\u015f\u0131m, tam tersine, bu g\u00f6revleri ba\u011flay\u0131c\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kararak hilafetin gereklili\u011fini zay\u0131flatmaktad\u0131r. Asl\u0131nda, bu g\u00f6revler \u00f6ncelikle \u0130slam \u00fcmmetine hitap eden ve ancak ikinci a\u015famada, icra a\u00e7\u0131s\u0131ndan y\u00f6neticilere tevd\u00ee edilen toplumsal farzlard\u0131r (farz-\u0131 kif\u00e2ye<\/i>). Y\u00f6neticiler, bu g\u00f6revleri yerine getirirken esasen \u00fcmmetinbir temsilcisi ve onun ad\u0131na hareket eden bir vekil konumundad\u0131rlar. Elbette, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u0130slam\u2019a g\u00f6reve birlik i\u00e7inde y\u00f6netilmesi gerekti\u011fine dair a\u00e7\u0131k h\u00fck\u00fcmler bulunmaktad\u0131r. Nitekim, Buh\u00e2r\u00ee ve M\u00fcslim\u2019de yer alan sahih hadisler, me\u015fru bir \u015fekilde biat edilmi\u015f bir halifenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lacak kadar nettir. \u00d6yle ki, e\u011fer ba\u015fka yollar yetersiz kal\u0131rsa, bu halifeye kar\u015f\u0131 gelenlerle sava\u015fmaya dahi izin verilmektedir. Ghamidi bu delillerin fark\u0131ndad\u0131r ve onlara at\u0131f yapar. Ancak, yeni bir yorum getirerek\u00a0 sanki \u015feriat, ulus-devletler ba\u011flam\u0131nda indirilmi\u015f gibi bunlar\u0131 t\u00fcm \u0130slam \u00fcmmetine de\u011fil de her bir M\u00fcsl\u00fcman devlete <\/span>4<\/sup><\/a><\/span>\u00f6zg\u00fc olarak ele al\u0131r.<\/p>\n

Bu anakronik okuma, Ghamidi\u2019nin anlat\u0131s\u0131ndaki en zay\u0131f noktalardan biri olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, modern ulus-devletleri yaln\u0131zca tarafs\u0131z ve ideolojiden ba\u011f\u0131ms\u0131z y\u00f6netim birimleri olarak ele almas\u0131 da naif bir yakla\u015f\u0131m\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. Asl\u0131nda, modern, sek\u00fcler ve egemen ulus-devlet, Ghamidi taraf\u0131ndan adeta kutsal bir konuma yerle\u015ftirilmekte ve sorgulanamaz hale getirilmektedir: \u2018Onlardan talep edilemeyecek \u015fey, ulus-devletlerinden ve ulusal kimliklerinden vazge\u00e7erek tek bir millet ve tek bir devlet olmalar\u0131d\u0131r.\u2019 Halifelik tamamen tarihsel ve bir kenara at\u0131labilir kurum olarak sek\u00fclerle\u015ftirilirken, ulus-devletin vazge\u00e7ilmez bir yap\u0131 olarak kutsanmas\u0131, ger\u00e7ekten de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir yorum bi\u00e7imidir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ana Ak\u0131mda Fiil\u00ee \u0130nk\u00e2r<\/h2>\n

\u0130kinci ve daha \u2018ana ak\u0131m\u2019 bir anlat\u0131, sonu\u00e7 itibariyle \u2018marjinal\u2019 Ghamidi s\u00f6ylemiyle benzer bir noktaya var\u0131r. Ancak burada halifeli\u011fin \u015fer’\u00ee bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a ink\u00e2r edilmez. Bunun yerine, halifeli\u011fin\u00a0 fiil\u00ee ink\u00e2r\u0131, tamamen \u00f6nemsizle\u015ftirilip geri plana at\u0131lmas\u0131 yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Buradaki temel d\u00fc\u015f\u00fcnce, halifeli\u011fin faydal\u0131 ve hatta arzu edilen bir kurum olsa dahi \u0130slam i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam, \u00f6z\u00fcnde birey olarakM\u00fcsl\u00fcman\u0131n Allah (cc) ile olan ki\u015fisel ili\u015fkisine dayan\u0131r. Bir m\u00fcminin niha\u00ee amac\u0131 cennettir ve bu amaca halifelik olsun ya da olmas\u0131n ula\u015fabilir. Dahas\u0131 \u015feriat, halifeli\u011fi ama\u00e7 de\u011fil ara\u00e7 olarak g\u00f6rse de, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u0130slam\u2019dan uzak oldu\u011fu mevcut ger\u00e7eklik, onun uygulanmas\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle, halifelik bir kenara b\u0131rak\u0131lmal\u0131 ve bunun yerine \u00fcmmetin iman ve \u0130slam gibi daha temel meseleleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Akram Nadwi, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn sayg\u0131n savunucular\u0131ndan biridir.<\/span>5<\/sup><\/a><\/span>Hamza Yusuf ve Hatem al-Haj gibi isimler de farkl\u0131 yollarla da olsa benzer sonu\u00e7lara vard\u0131klar\u0131 i\u00e7in bu kategoriye dahildir. Hamza Yusuf\u2019un \u0131l\u0131ml\u0131 muhafazak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131, ya M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerdeki siyas\u00ee durum hakk\u0131nda sessiz kalmas\u0131n\u0131 ya da onlara (Fas<\/a><\/span> ve \u00a0BAE<\/span><\/a> \u00f6rneklerinde oldu\u011fu gibi ) me\u015fruiyet atfetmesini beraberinde getirir. Bu durumda, radikal de\u011fi\u015fim sorusu g\u00fcndeme dahi gelmez. Nadwi ve al-Haj i\u00e7in ise bu soru \u00f6nemlidir, ancak onlar umutlar\u0131n\u0131 bir \u015fekilde sek\u00fcler y\u00f6netime ba\u011flamaktad\u0131rlar.<\/span>6<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Nadwi’yi ele alacak olursak, din temelde birey ile Rabbi aras\u0131ndaki ki\u015fisel bir meseledir. Esas ama\u00e7, bireylerin ki\u015fisel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirerek iyi birer M\u00fcsl\u00fcman olmalar\u0131d\u0131r. E\u011fer b\u00f6yle bireyler bir toplumda \u00e7o\u011funluk haline gelirse, elbette toplumsal i\u015flerini de \u0130slam\u2019a g\u00f6re d\u00fczenlemeleri emredilir. M\u00fcsl\u00fcmanlar g\u00fc\u00e7 sahibi olurlarsa, toplumu Allah\u2019\u0131n emriyle y\u00f6netmeleri gerekmektedir. Ancak b\u00f6yle bir toplum olu\u015fturmak bir zorunluluk olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bireysel dindarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan da vazge\u00e7ilmez de\u011fildir. As\u0131l \u00f6nemli olan bireyin din\u00ee y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleridir.<\/p>\n

Nadwi, \u2018\u015fu an i\u00e7in\u2019 M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeler i\u00e7in en iyi se\u00e7ene\u011fin sek\u00fclerizm oldu\u011funu dahi savunmaktad\u0131r. Bunun sebebi, herhangi bir toplumun siyasetinin, o toplumda h\u00e2kim olan normlara dayanmas\u0131d\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerde h\u00e2kim normlar \u0130slam\u00ee olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, dine veya \u0130slam\u2019a dayal\u0131 bir siyasetin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa mahk\u00fbm oldu\u011funu ileri s\u00fcrmektedir. Bu nedenle, \u0130slam\u00ee normlar\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in sek\u00fcler bir siyaset anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 benimsememiz gerekti\u011fini savunur. Ona g\u00f6re bu \u2018sek\u00fclerizm\u2019, devletin herkese adil davrand\u0131\u011f\u0131 ve \u0130slam da d\u00e2hil olmak \u00fczere t\u00fcm dinlere devlet m\u00fcdahalesi veya bask\u0131s\u0131 olmadan \u00f6zg\u00fcrce var olma imk\u00e2n\u0131 sundu\u011fu bir d\u00fczen anlam\u0131na gelir. Ancak mevcut durumda, M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerin yaln\u0131zca isim olarak sek\u00fcler oldu\u011funu, ger\u00e7ekte ise sek\u00fclerizme ayk\u0131r\u0131 bir y\u00f6netim sergilediklerini \u00f6ne s\u00fcrmektedir.<\/p>\n

Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, ancak burada yaln\u0131zca iki belirgin zaaf\u0131na dikkat \u00e7ekmekle yetinece\u011fiz. \u0130lki, Ghamidi\u2019de oldu\u011fu gibi, dindarl\u0131\u011f\u0131n bireysel bir mesele olarak ele al\u0131nmas\u0131d\u0131r ki bu, yine anakronik bir \u015fekilde modern Protestan bir ton ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, \u0130slam\u2019\u0131n kolektif y\u00f6nleri ya \u00f6nemsizle\u015ftirilmekte ya da ancak belirli ko\u015fullar alt\u0131nda y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck do\u011furan unsurlar olarak sunulmaktad\u0131r. Bunu, bireysel sorumluluktan kesin bir \u015fekilde ayr\u0131\u015ft\u0131rarak ve \u2018dindarl\u0131k\u2019 kavram\u0131n\u0131 tamamen bireysel bir olgu olarak yeniden tan\u0131mlayarak ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir. Ne var ki, bireysel sorumlulukla bir \u015fekilde ba\u011flant\u0131l\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131nda kolektif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler anlams\u0131z h\u00e2le gelir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu durumda niha\u00ee olarak hi\u00e7 kimse sorumlu tutulamaz. \u00d6rne\u011fin, halifeli\u011fin, insanlar\u0131n cennete girmesi veya dinin\/\u0130slam\u2019\u0131n temel ama\u00e7lar\u0131n\u0131 yerine getirmesi i\u00e7in gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini ele alal\u0131m. E\u011fer bu do\u011fruysa, ayn\u0131 mant\u0131kla cihad, zek\u00e2t kurumu, \u015fer\u2019\u00ee ilkelere uygun ticaret ve muamelat\u0131n tesisi gibi dinin t\u00fcm kolektif y\u00f6nleri de zorunluluktan \u00e7\u0131kar\u0131labilir. Bu ve benzeri t\u00fcm y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise geriye, hakiki kimli\u011finden uzakla\u015fm\u0131\u015f, silik bir \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131 kal\u0131r.<\/p>\n

Klasik anlay\u0131\u015fa g\u00f6re, cennete giden yol, bireysel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerimizi yerine getirmemizi ve g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yetti\u011fince \u00fcmmetin kolektif sorumluluklar\u0131na katk\u0131da bulunmam\u0131z\u0131 gerektirir. Zira bu sorumluluklar \u00fcmmetin asla vazge\u00e7emeyece\u011fi bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckt\u00fcr. Ancak modern ve hatta modernist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, kolektif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerden tamamen kopart\u0131lm\u0131\u015f bir bireycilik ortaya \u00e7\u0131kmakta ve din, yaln\u0131zca ki\u015fisel bir aray\u0131\u015fa indirgenmektedir. Asl\u0131nda, dinin bireysel bir mesele oldu\u011fu fikrinin erken d\u00f6nem M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131na ve hatta t\u00fcm modern d\u00f6nem \u00f6ncesi M\u00fcsl\u00fcmanlara anlams\u0131z gelece\u011fini, onlar\u0131n kavramsal d\u00fcnyas\u0131nda b\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin ifade edilemez oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin ancak modern \u00e7a\u011f\u0131n sundu\u011fu imk\u00e2n ve anlay\u0131\u015flar sayesinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir h\u00e2le geldi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ki bu da fark\u0131nda olmadan sek\u00fcler anlay\u0131\u015fla d\u00fc\u015f\u00fcnmenin ve bunlar\u0131 sorgusuzca benimsemenin bir sonucudur.<\/p>\n

\u0130lk meseleyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f ikinci b\u00fcy\u00fck sorun, sek\u00fclerizmin tarafs\u0131z bir y\u00f6netim bi\u00e7imi oldu\u011fu ve herkese istedi\u011fi gibi ya\u015fama ve davranma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sundu\u011fu varsay\u0131m\u0131d\u0131r ki bu, art\u0131k iyice ge\u00e7erlili\u011fini yitirmi\u015f bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr ve en iyi ihtimalle liberal bir h\u00fcsn\u00fckuruntu, en k\u00f6t\u00fc ihtimalle ise do\u011frudan bir propagandad\u0131r. Sek\u00fclerizm, ne tarafs\u0131zd\u0131r ne de di\u011fer d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri ya da dinlerden daha az ideolojiktir. Talal Asad, Saba Mahmood ve daha bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn ortaya koydu\u011fu \u00fczere, sek\u00fclerizm dini yaln\u0131zca serbest b\u0131rakmakla kalmaz<\/span>7<\/sup><\/a><\/span>; onu \u015fekillendirir, disipline eder ve kendi \u00f6l\u00e7\u00fctleri ile normatif de\u011ferleri do\u011frultusunda d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131r. Sek\u00fcler g\u00fcc\u00fcn -yeterince \u2018do\u011fru\u2019 uyguland\u0131\u011f\u0131nda- \u0130slam\u00ee normlar\u0131n serpilmesine olanak tan\u0131yaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi, hem tehlikeli hem de naif bir varsay\u0131md\u0131r. Ciddi akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n h\u00e2l\u00e2 bu t\u00fcr iddialar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi ise hem kayg\u0131 verici hem de hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bunlar, \u00e7a\u011fda\u015f M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcncesinin halifelik meselesindeki zorlu ve \u00e7etrefilli manzaras\u0131na dair ilk ve temel g\u00f6zlemlerimizdir. Zamanla bu konular\u0131 daha derinlemesine ele almay\u0131 umuyoruz. \u015eu ana kadar yaln\u0131zca halifeli\u011fin \u015fer\u2019\u00ee y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir de\u011ferlendirme yapt\u0131k, ancak di\u011fer boyutlar\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da benzer sorularla kar\u015f\u0131la\u015fmak ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. T\u00fcm bunlar, meselenin ciddi ve ele\u015ftirel bir yakla\u015f\u0131mla incelenmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ovamir Anjum\u2019un 2019 tarihli cesur ve yenilik\u00e7i makalesi \u2018Halifeli\u011fi Kim \u0130ster?\u2019, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hilafetle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleri \u00fczerine kapsaml\u0131 bir de\u011ferlendirme sunmaktad\u0131r. Hilafetin arzu edilebilirli\u011fi, uygulanabilirli\u011fi ve din\u00ee zorunlulu\u011funu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde ele alarak, \u2018\u0130slam\u2019\u0131n \u0130slam olmas\u0131na\u2019 izin vermeyen bir \u2018hayal g\u00fcc\u00fc ve entelekt\u00fcel cesaret eksikli\u011fini\u2019 ele\u015ftirmekte ve ulus-devlet gibi hegemonik kategorilerin \u00f6tesinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7a\u011f\u0131rmaktad\u0131r. Bu […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":5321,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[162,168],"tags":[174],"class_list":["post-12077","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirma-makaleleri","category-karsilastirmali-bakis-acisiyla-islami-yonetim","tag-arastirma-makaleleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12077"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12077\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5321"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}