{"id":12089,"date":"2025-07-14T12:04:19","date_gmt":"2025-07-14T12:04:19","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.ummatics.org\/?p=12089"},"modified":"2025-12-04T11:51:11","modified_gmt":"2025-12-04T11:51:11","slug":"ulusdevlet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/ulusdevlet\/","title":{"rendered":"Telafisi Olmayan Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k: Modern Ulus-Devletin \u00dcmmet Birli\u011fini Ge\u00e7ersiz K\u0131lan Bir Unsur Olarak Rol\u00fc"},"content":{"rendered":"

1. Giri\u015f<\/h3>\n

2010’lar\u0131n ba\u015flar\u0131, mevcut ulus-devlet modeli i\u00e7inde topluluk merkezli ve organik bir \u0130slami y\u00f6netimin, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda hayata ge\u00e7irilebilece\u011fine inanan bizler i\u00e7in umut dolu bir d\u00f6nemdi. Y\u0131llarca s\u00fcren tam bir umutsuzlu\u011fun ard\u0131ndan, nihayet yeni ve heyecan verici bir \u015feye kap\u0131 aralanabilece\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Aral\u0131k 2011’de bir BBC muhabiri taraf\u0131ndan r\u00f6portaj yap\u0131lan 22 ya\u015f\u0131ndaki M\u0131s\u0131rl\u0131 \u00f6\u011frenci Ahmed Raafat Amin, o d\u00f6nemin pop\u00fcler duygusunu \u00e7ok g\u00fczel bir \u015fekilde \u00f6zetlemi\u015fti: ‘Kahire\u2019deki protestolar\u0131n odak noktas\u0131 olan Tahrir Meydan\u0131 adeta bir cennetti. M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n nas\u0131l olmas\u0131n\u0131 isterseniz aynen \u00f6yleydi. Ge\u00e7mi\u015fte sadece ki\u015fisel hayallerime odaklan\u0131rd\u0131m ama \u015fimdi hepimizin payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ulusal bir hayale odaklan\u0131yorum.’<\/span><\/span>1<\/sup><\/a><\/span>Benim doktora tezim, o y\u0131l ba\u015flayan Arap Bahar\u0131\u2019ndan ilham ald\u0131. Tunus’ta Mohamed Bouazizi\u2019nin me\u015fhur kendini ate\u015fe vermesi olay\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan, rahmetli tez dan\u0131\u015fman\u0131m Mike Weinstein ile projem hakk\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m uzun konu\u015fmay\u0131 hi\u00e7 unutmuyorum. Yakla\u015f\u0131k bir saatlik yararl\u0131 bir diyalo\u011fun ard\u0131ndan Mike, kendi tabiriyle, projeme ‘tam destek verdi’ ve bana \u0130slami bir y\u00f6netim modeli sunmak i\u00e7in do\u011fru zaman\u0131n geldi\u011fini ve daha fazla beklememem gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/span><\/p>\n

Tezin tamamlanmas\u0131 \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc ve \u00fczerinden \u00fc\u00e7 y\u0131l daha ge\u00e7tikten sonra bu tez, Khaled Abou El Fadl\u2019\u0131n Palgrave\u2019deki serisi i\u00e7erisinde, The Contemporary Islamic Governed State: A Reconceptualization<\/i>(<\/b>\u0130slam\u2019la Y\u00f6netilen \u00c7a\u011fda\u015f Devlet: Yeniden Kavramsalla\u015ft\u0131rma) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla ilk kitab\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/span>2<\/sup><\/a><\/span>Kitap, \u0130slam\u2019la y\u00f6netilen \u00e7a\u011fda\u015f bir devletin i\u015fleyi\u015fine dair, ger\u00e7ek\u00e7i ve siyaset bilimi temelli normatif bir \u00e7er\u00e7eve sunmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yordu. Daha genellemeci ve teolojik a\u00e7\u0131dan tart\u0131\u015fmal\u0131 olan \u201c\u0130slam devleti\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131, uygulanabilir bir alternatif olarak \u201c\u0130slam\u00ee y\u00f6netime s\u00f6ylemsel bir yakla\u015f\u0131m\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fim bir y\u00f6ntemi \u00f6neriyordu. Giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde daha \u00f6zel ve yerele \u00f6zg\u00fc teoriler ve nihayetinde belirli politika ve programlara ge\u00e7meden \u00f6nce bu yakla\u015f\u0131m\u0131n tutarl\u0131 baz\u0131 aksiyomlar ya da \u201cyol g\u00f6stericiler\u201d sunmas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyordum.<\/span>3<\/sup><\/a><\/span>Kitab\u0131n temel tonunu, \u00e7o\u011fu S\u00fcnni\u2019nin \u201cgeleneksel \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ana ak\u0131m\u0131\u201d olarak tan\u0131mlayaca\u011f\u0131 eser ve fikirler olu\u015fturuyordu. \u201cReformist\u201d d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlere yap\u0131lan at\u0131flar ise, benim \u201cgeleneksel \u00e7izgide\u201d \u015feklinde kavramsalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m \u0130slam\u00ee y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131yla h\u00e2l\u00e2 uyumlu olabilecek y\u00f6nleri \u00f6ne \u00e7\u0131karacak bi\u00e7imdeydi.<\/p>\n

Fakat kitab\u0131m 2017\u2019de nihayet bask\u0131ya girdi\u011finde, baz\u0131 \u015f\u00fcphelerim olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Son taslakla ilk bask\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en o zorlu dokuz ayl\u0131k bekleyi\u015f s\u0131ras\u0131nda fark ettim ki, belki de tezim ve ard\u0131ndan gelen kitab\u0131m, modern tarihin \u00e7ok \u00f6zel bir d\u00f6neminde, olduk\u00e7a k\u0131sa bir f\u0131rsat kap\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde tasarlanm\u0131\u015ft\u0131 ve bu kap\u0131 art\u0131k kapanm\u0131\u015ft\u0131. 2017\u2019ye gelindi\u011finde, Arap Bahar\u0131 tam anlam\u0131yla bir Arap K\u00e2busu\u2019na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n demokratik yollarla se\u00e7ilmi\u015f ilk lideri Muhammed Mursi hapisteydi ve yerine H\u00fcsn\u00fc M\u00fcbarek\u2019ten bile daha ac\u0131mas\u0131z bir askeri diktat\u00f6r ge\u00e7mi\u015fti; Libya ve Yemen alevler i\u00e7indeydi ve \u015fiddetin ne zaman son bulaca\u011f\u0131na dair bir i\u015faret yoktu; Suriye\u2019deki \u00e7e\u015fitli muhalif gruplar mafyavari ittifaklara d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, birbirleriyle \u00e7at\u0131\u015f\u0131rken, \u0130ran ve Rusya deste\u011fiyle Be\u015far Esad iktidar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 ve en korkun\u00e7 olan da, \u00f6nceki d\u00f6rt y\u0131l boyunca I\u015e\u0130D, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 hayvan bo\u011fazlar gibi bo\u011fazl\u0131yor ve onlar\u0131 kendine boyun e\u011fdiriyordu. Bunlar, kesinlikle s\u00f6zde Arap Bahar\u0131\u2019n\u0131n vaat etti\u011fi \u015fey de\u011fildi.<\/p>\n

Geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131mda, hissetti\u011fim \u015fey derin bir h\u00fcz\u00fcn ve hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Bunun sebebi, do\u011frudan \u201cyan\u0131lm\u0131\u015f\u201d olmam de\u011fil, zira kitapta vurgulanan b\u00fcrokratik g\u00fc\u00e7 ve kapsay\u0131c\u0131 ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 siyasetin \u00f6nemi gibi temel noktalar\u0131n h\u00e2l\u00e2 ge\u00e7erli oldu\u011funa inan\u0131yorum. Ancak beni as\u0131l \u00fczen, Arap Bahar\u0131\u2019na ve mevcut ulus-devlet modeli i\u00e7erisinde \u0130slam\u2019la y\u00f6netilen ba\u015far\u0131l\u0131 bir devletin hayata ge\u00e7ebilme ihtimaline fazlas\u0131yla g\u00fcvenmi\u015f, bu konuda a\u015f\u0131r\u0131 saf davranm\u0131\u015f olmamd\u0131. Kitap, \u0130slam\u2019la y\u00f6netilen bir devletin mevcut ulus-devlet modeli i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki soyut ihtimali, ara\u015ft\u0131r\u0131lmaya bile gerek duyulmayan bir \u00f6nkabul olarak ele alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Ancak \u00f6te yandan, kim b\u00f6ylesine a\u015f\u0131r\u0131 ulus\u00f6tesi ihanetleri \u00f6ng\u00f6rebilirdi ki? \u00dcstelik bunlar\u0131n \u00e7o\u011funun M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fini kim \u00f6ngerebilirdi? Kim M\u0131s\u0131r\u2019da demokratik yollarla se\u00e7ilmi\u015f Murs\u00ee y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 sergilenen ihaneti ya da Suriye, Yemen ve Libya\u2019daki despot rejimlere kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen asil direni\u015flerin sonunda i\u00e7ine d\u00fc\u015fece\u011fi felaketi; bug\u00fcn her biri a\u015firet\u00e7ilik, mezhep\u00e7ilik ve taraflar\u0131n t\u00fcm\u00fcnden gelen vah\u015fetle lekelenmi\u015f bu m\u00fccadelelerin b\u00f6yle bir h\u00e2l alaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rebilirdi? Kim tahmin edebilirdi ki Suudi Arabistan ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri, bu kadar net bir \u015fekilde Donald Trump ve \u0130srail\u2019in saf\u0131nda yer alarak, din karde\u015flerinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taleplerine bu denli kar\u015f\u0131 duracaklar? Muhtemelen, 2011\u2019de en karamsar g\u00f6zlemciler bile, Arap Bahar\u0131\u2019n\u0131n \u00fczerinden bir on y\u0131l ge\u00e7tikten sonra Arap devletleri aras\u0131nda olu\u015facak yeg\u00e2ne birlikteli\u011fin, laikle\u015fme ve Amerika \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki \u0130srail\u2019le normalle\u015fme \u00e7abalar\u0131na destek olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnemezdi.<\/p>\n

Bu makale, modern ulus-devletin, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yap\u0131sal nedenlerle mutlak bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k oldu\u011funu ve sosyo-politik ve ekonomik birlikteli\u011fin merkezine \u0130slam\u2019\u0131 yerle\u015ftirmek isteyen M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ulus-devletin kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunacakt\u0131r. Makale, bu noktaya nas\u0131l gelindi\u011fini daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde inceleyecek; ulus-devlet modelinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sorumlusu oldu\u011fu kurumsal, ekonomik, jeopolitik ve fikr\u00ee ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayacakt\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00fcmmet\u00e7i iradeyi yeniden kazanabilmeleri i\u00e7in art\u0131k kal\u0131plar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma vakti gelmi\u015ftir. Bu da \u00f6ncelikle, ulus-devletin M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in asl\u0131nda telafi edilemez bir hata oldu\u011funu kabul etmeyi gerektirir. Ve bu ger\u00e7ek kabul edildikten sonra, mevcut ulus-devlet modelinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n ve beraberinde getirdi\u011fi y\u00fcklerin \u00f6tesine ge\u00e7ecek bamba\u015fka yollar\u0131 teorize etmek ve nihayetinde bu yollar\u0131 in\u015fa etmek gerekir.<\/p>\n

 <\/p>\n

2. \u00dcmmetin Par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n Kayna\u011f\u0131 olarak Modern Ulus-Devlet<\/h3>\n

M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in \u00f6nerdi\u011fi \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu nihayetinde \u00fcmmet\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcnceyi do\u011frudan temsil etmese de, Jonathan Laurence\u2019\u0131n Coping with Defeat (Yenilgiyle Ba\u015fa \u00c7\u0131kmak)<\/i> adl\u0131 eseri, \u00fcmmet\u00e7ilikle ilgilenenler i\u00e7in son derece \u00f6nemli bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.<\/span>4<\/sup><\/a><\/span>Kitab\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 olan Coping with Defeat<\/i>, yazar\u0131n genel yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 da ele verir:M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n izlemesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yol, esasen yenilgiyi kabul etmek ve modern ulus-devletin gereklerine, Katolik Kilisesi\u2019nin kendi tarihsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde yapt\u0131\u011f\u0131na benzer \u015fekilde uyum sa\u011flamakt\u0131r. Laurence, M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip ulus-devletlerin \u201cyumu\u015fak restorasyon\u201d (soft restoration<\/i>) olarak adland\u0131r\u0131labilecek bir s\u00fcrece girmesi gerekti\u011fini savunur. Bu, bir t\u00fcr \u201c\u0130slam\u00ee b\u00fct\u00fcnle\u015fmecilik\u201d (Islamic integralism<\/i>) olarak da g\u00f6r\u00fclebilir ve bu s\u00fcre\u00e7te mevcut M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip devletler i\u00e7erisinde yerel \u0130slami kurumlara daha fazla \u00f6zerklik tan\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nerir:<\/p>\n

Devletlerin yumu\u015fak restorasyonu ba\u015flatabilecekleri politika alanlar\u0131 aras\u0131nda din\u00ee e\u011fitim ve do\u011fum, evlilik, cenaze gibi ya\u015fam\u0131n i\u00e7inden rit\u00fceller yer al\u0131r. \u00d6rne\u011fin din adamlar\u0131na evlerde ve devlet hastanelerinde s\u00fcnnet yapma izni verilmesi, imamlar\u0131n devlet ad\u0131na resmi nik\u00e2h k\u0131yabilmesi ve tabutsuz defin i\u015flemlerine izin verilmesi gibi.<\/span>5<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Bu makalenin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Laurence\u2019\u0131n \u00f6nerdi\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn neden onun arzulad\u0131\u011f\u0131 \u201cyumu\u015fak restorasyon\u201du dahi sa\u011flayamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya ayr\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

Savunmac\u0131 \u00fcslubuna ra\u011fmen, Laurence\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00f6zellikle Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun nihai \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ve bununla e\u015f zamanl\u0131 olarak yirminci y\u00fczy\u0131lda M\u00fcsl\u00fcman birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecine dair \u00f6zg\u00fcn bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcnsel katk\u0131lar sunmaktad\u0131r. \u0130slam\u00a0 medeniyetinin gerilemesi ve halifeli\u011fin kalkmas\u0131na ili\u015fkin daha \u00f6nceki akademik tart\u0131\u015fmalar \u00e7o\u011funlukla d\u00f6rt ana kli\u015fe etraf\u0131nda \u015fekillenmi\u015ftir: (1) \u201c\u0130\u00e7tihad kap\u0131s\u0131n\u0131n kapanmas\u0131\u201dyla birlikte, \u201c\u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcncenin\u201d ve ba\u011f\u0131ms\u0131z \u0130slam hukuk d\u00fc\u015f\u00fcncesinin zamanla zay\u0131flamas\u0131<\/span>6<\/sup><\/a><\/span>; (2) \u2018\u0130slam ekonomisinin\u2019 yetersizli\u011fi ve Timur Kuran gibi \u00e7a\u011fda\u015f akademisyenlerin savundu\u011fu \u00fczere, \u00f6zel sermaye birikimini ve \u015firketle\u015fmeyi, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00fcretimi ve anonim al\u0131\u015fveri\u015fi engelleyen, tamamen h\u00fckm\u00fcn\u00fc yitirmi\u015f hukuk\u00ee kurumlar <\/span>7<\/sup><\/a><\/span>; (3) Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda h\u00e2l\u00e2 fazlas\u0131yla adem-i merkeziyet\u00e7i ve tar\u0131ma dayal\u0131 bir yap\u0131ya sahip olmas\u0131 <\/span>8<\/sup><\/a><\/span>; (4) Osmanl\u0131\u2019n\u0131n I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda yanl\u0131\u015f taraf\u0131 se\u00e7mi\u015f olmas\u0131.<\/span>9<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan Laurence, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n nihai par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n \u00e7ok daha farkl\u0131 bir nedene\u2014modern ulus-devlet olgusunun kendisine\u2014dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrer: \u201c\u0130slam otoritelerinin tart\u0131\u015fmal\u0131 ve tutars\u0131z bir \u015fekilde modern ulus-devleti kabul etmeleri ve dolay\u0131s\u0131yla kamusal otorite iddialar\u0131ndan vazge\u00e7meleri, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman topluluklar aras\u0131nda kal\u0131c\u0131 bir \u00e7atla\u011fa yol a\u00e7t\u0131.\u201d<\/span>10<\/sup><\/a><\/span>\u00d6z\u00fcnde, \u0130slam siyasi g\u00fcc\u00fcn\u00fc kaybetti\u011finde, M\u00fcsl\u00fcmanlar da d\u00fc\u015f\u00fcnsel merkezlerini ve birlik hissini kaybettiler ve bug\u00fcne dek bunu yeniden kazanamad\u0131lar.<\/p>\n

\u0130ki y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesine kadar, geriye gitti\u011fi ve \u00e7\u00f6kmenin e\u015fi\u011finde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen medeniyet \u0130slam de\u011fil, Katolik Kilisesi\u2019ydi. On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na yakla\u015f\u0131rken, y\u00fczy\u0131llar s\u00fcren durgunlu\u011fun ard\u0131ndan Katolik Kilisesi\u2019nin biraz modernle\u015febilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. 1846\u2019da reform yanl\u0131s\u0131 Papa IX. Pius iktidara geldi ve Yahudileri 1555\u2019ten beri topluca Roma gettolar\u0131nda ya\u015fayan Yahudileri \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirdi. Ancak, Avrupa genelinde 1848 Devrimleri olarak bilinen ve \u00e7o\u011funlukla demokratik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc olan devrimler dalgas\u0131 ve ayn\u0131 y\u0131l 15 Kas\u0131m\u2019da Ba\u015fbakan Pellegrino Rossi\u2019nin (\u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131) suikasta u\u011framas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, IX. Pius sert bir \u015fekilde muhafazak\u00e2r bir \u00e7izgiye y\u00f6neldi.<\/span>11<\/sup><\/a><\/span>1850\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Yahudileri tekrar gettolara g\u00f6nderdi ve 1860\u2019lara gelindi\u011finde ise, Laurence\u2019\u0131n ifadesiyle, \u201ckendini Vatikan duvarlar\u0131n\u0131n ard\u0131na kapatm\u0131\u015f\u201d ve zaman\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu \u201cki\u015fisel yan\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6fkeyle dile getirmekle\u201d ge\u00e7irir olmu\u015ftu. 1864 y\u0131l\u0131nda, IX. Pius, din\u00ee ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve \u00e7o\u011fulculuk dahil olmak \u00fczere t\u00fcm liberal ve modern olgular\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a mahk\u00fbm eden tart\u0131\u015fmal\u0131 Hatalar Listesi<\/i>ni (Syllabus Errorum<\/i>) yay\u0131nlad\u0131. 1870 y\u0131l\u0131nda ise, Birinci Vatikan Konsili, Ayd\u0131nlanma kar\u015f\u0131t\u0131 ve nihayetinde ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131 olarak nitelendirilebilecek \u201cpapan\u0131n yan\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131\u201d doktrinini dogmatik olarak tan\u0131mlad\u0131. Bu doktrine g\u00f6re, Papa, \u201cresmi otorite makam\u0131ndan\u201d (ex cathedra<\/i>) inan\u00e7 ve ahlaka dair konu\u015ftu\u011funda aslayan\u0131lmaz kabul edilir. Oysa b\u00f6yle bir iddiay\u0131, ne kadar zalim olursa olsun hi\u00e7bir halife hayal dahi etmezdi.<\/span>12<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Tam da bu d\u00f6nemde, halifelik makam\u0131 o s\u0131rada Sultan Abd\u00fclmecid\u2019in (1839\u20131861) y\u00f6netimi alt\u0131ndayd\u0131 ve Bat\u0131l\u0131 g\u00f6zlemciler taraf\u0131ndan din\u00ee \u00e7o\u011fulculu\u011fun, ho\u015fg\u00f6r\u00fcn\u00fcn ve ilerlemenin bir kalesi olarak \u00f6v\u00fcl\u00fcyordu. \u00d6rne\u011fin, New York Times<\/i>\u2019ta Ekim 1859\u2019da yay\u0131mlanan bir makalede, Papa \u201c\u00e7a\u011f\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131ndan irkildi\u011fi\u201d h\u00e2lde, halife \u201cilerleme\u2019nin savunucusu ve neredeyse \u015fehidi olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor\u201d deniliyordu.<\/span>13<\/sup><\/a><\/span>Ulus-devlet modelinin y\u00fckseli\u015finin, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131 artmaya ba\u015flasa da, sonraki Osmanl\u0131 sultanlar\u0131 uluslararas\u0131 \u0130slami a\u011flar\u0131 desteklemeye devam etmi\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcmanlara her g\u00fcn y\u00fczlerce fetva g\u00f6ndererek aktif bir rol oynam\u0131\u015flard\u0131.<\/span>14<\/sup><\/a><\/span>Ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l sonu itibariyle halifelik siyasi bir kurum olarak zay\u0131flam\u0131\u015f olsa da t\u00fcm d\u00fcnyadaki M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 ahlaki otoritesini korumakta ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir merkez olarak i\u015flev g\u00f6rmekteydi. Israel Gershoni ve James Jankowski\u2019nin ifadesiyle,<\/p>\n

Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na gelindi\u011finde, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u201cM\u00fcsl\u00fcman\u201d kimli\u011fi, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ile siyasi dayan\u0131\u015fmay\u0131 ifade eder h\u00e2le gelmi\u015fti. Bu kimlik, Osmanl\u0131 Sultan\u0131\/Halifesi\u2019ne ba\u011fl\u0131l\u0131k ilanlar\u0131nda, Avrupa\u2019ya nihai bir boyun e\u011fi\u015fe kar\u015f\u0131 teorik bir otorite olarak Osmanl\u0131\u2019n\u0131n me\u015fruiyetini kabul etmede ve imparatorlu\u011fun dahil oldu\u011fu uluslararas\u0131 krizlerde ona destek vermede kendini g\u00f6steriyordu.<\/span>15<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Ancak yirminci y\u00fczy\u0131l ilerledik\u00e7e i\u015fler dramatik bir \u015fekilde de\u011fi\u015fti. Eric Hobsbawm\u2019\u0131n \u201cuzun on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin (1789\u2019dan 1914\u2019e kadar s\u00fcren 125 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nem) sona ermesi, ayn\u0131 zamanda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun da sonunu getirdi. Ve nihayet 3 Mart 1924\u2019te, yeni kurulan T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi (TBMM) taraf\u0131ndan hilafet kurumu resmen la\u011fvedildi.<\/span>16<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Laurence, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde S\u00fcnni \u0130slam i\u00e7indeki teolojik b\u00f6l\u00fcnmenin \u201cAvrupal\u0131lar\u0131n, Orta Do\u011fu, Kuzey Afrika, G\u00fcney ve G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine h\u00e2kim olduklar\u0131 topraklarda hilafeti zay\u0131flatmaya y\u00f6nelik kararlar\u0131na kadar geri g\u00f6t\u00fcr\u00fclebilece\u011fini\u201d ileri s\u00fcrer.<\/span>17<\/sup><\/a><\/span>Nihayetinde, Katolik Kilisesi t\u00fcm \u00f6nceki krizlerine ra\u011fmen ulus-devlet modeliyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi ba\u015farm\u0131\u015f ve teolojik olarak merkezi bir kurum olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmi\u015fken, Osmanl\u0131 hilafeti bunu ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131r. Aksine, Vahhabi milliyet\u00e7ilerden, din kar\u015f\u0131t\u0131 sek\u00fcler Kemalistlere kadar \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kesimlerden gelen sald\u0131r\u0131lara maruz kalm\u0131\u015f ve nihayetinde tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>18<\/sup><\/a><\/span>Laurence ayr\u0131ca Avrupal\u0131 s\u00f6m\u00fcrgecilerin, i\u015fgal ettikleri Orta Do\u011fu ve Kuzey Afrika topraklar\u0131nda \u0130stanbul\u2019un kendi tebaalar\u0131 \u00fczerindeki etkisini istemediklerinden dolay\u0131, \u201cmevcut din\u00ee altyap\u0131y\u0131 zay\u0131flatt\u0131klar\u0131n\u0131 ve da\u011f\u0131tt\u0131klar\u0131n\u0131\u201d belirtir.<\/span>19<\/sup><\/a><\/span>\u00a01920\u2019lerin sonuna gelindi\u011finde ise, Atat\u00fcrk ve \u00fclke i\u00e7i meselelerle ilgilenen sek\u00fcler-milliyet\u00e7ilerin yeni kurulan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti \u00fczerindeki h\u00e2kimiyeti sa\u011flamla\u015f\u0131nca, Avrupal\u0131 g\u00fc\u00e7lerin bu konuda endi\u015felenecek pek bir \u015feyi kalmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k yetmi\u015f y\u0131l sonra, ABD\u2019de Cumhuriyet\u00e7i Parti\u2019nin \u00f6nde gelen sa\u011fc\u0131 isimlerinden ve Temsilciler Meclisi eski Ba\u015fkan\u0131 Newt Gingrich, Bat\u0131\u2019n\u0131n Atat\u00fcrk\u2019e olan hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrar hat\u0131rlatacakt\u0131. Gingrich, T\u00fcrkiye\u2019yi modernle\u015ftirme s\u00fcrecini -yani laikle\u015fme, Osmanl\u0131 alfabesinden Latin alfabesine ge\u00e7i\u015f ve \u00fclkenin Osmanl\u0131 ge\u00e7mi\u015finden fiilen kopar\u0131lmas\u0131n\u0131- \u201cyirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck kahramanl\u0131k eylemlerinden biri\u201d olarak nitelendirdi.<\/span>20<\/sup><\/a><\/span>M\u00fcsl\u00fcman topraklarda Avrupa tarz\u0131 ulus-devletler in\u015fa etme \u00e7abas\u0131nda, Avrupa\u2019n\u0131n y\u00f6nlendirici mant\u0131\u011f\u0131, \u201cb\u00f6l ve y\u00f6net\u201d stratejisiydi. Eski s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7lerin iste\u011fi do\u011frultusunda, her yeni kurulan M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu ulus-devletin kendi demir yumruklu Atat\u00fcrk\u2019\u00fc olmal\u0131yd\u0131.<\/span><\/p>\n

Hilafetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00fczerinden neredeyse bir y\u00fczy\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 bug\u00fcn, yaln\u0131zca mezhepsel \u00e7izgilerle de\u011fil, ayn\u0131 zamanda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 birbirine d\u00fc\u015f\u00fcren ve onlar\u0131 iktidar ve d\u00fcnyevi servet yar\u0131\u015f\u0131nda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getiren\u00a0 ithal milliyet\u00e7i d\u00fcrt\u00fclerle de derin bir \u015fekilde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumda. K\u00fcresel \u0130slam birli\u011fi, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re ya tamamen kaybedildi ya da hilafetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 takip eden y\u0131llarda, Arap milliyet\u00e7ili\u011fi, Nas\u0131rizm ve Baas\u00e7\u0131l\u0131k gibi sek\u00fcler, etnik temelli ideolojilerin lehine uzun bir uyku d\u00f6nemine girdi.<\/span>21<\/sup><\/a><\/span>S\u00f6m\u00fcrgesizle\u015fme d\u00f6neminde, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131na bir \u015fekilde tepeden inme sek\u00fclerizm dayat\u0131ld\u0131 ve bu uygulamalar\u0131n neredeyse tamam\u0131 benzer \u015fekilde felaketle sonu\u00e7land\u0131. H\u00fcseyin Ali Agrama\u2019n\u0131n da hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 gibi: \u201csek\u00fcler iktidar, egemen devlet kapasitesini gitgide daha fazla g\u00fc\u00e7lendirir.\u201d<\/span>22<\/sup><\/a><\/span>Sek\u00fclerizm Avrupa\u2019da\u00a0 \u201cba\u015far\u0131l\u0131\u201d oldu\u011fu halde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na tepeden dayat\u0131lan ayn\u0131 sek\u00fclerizmin neden buralarda ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu konusunda Nader Hashemi \u015funu belirtir:<\/p>\n

Avrupa sek\u00fclerizmi, sosyo-ekonomik ve politik geli\u015fmelerle birlikte evrilen yerli ve kademeli bir s\u00fcre\u00e7ti ve entelekt\u00fcel arg\u00fcmanlarca, daha da \u00f6nemlisi dini gruplar taraf\u0131ndan da destekleniyordu. Bu sayede siyasi k\u00fclt\u00fcre derinlemesine n\u00fcfuz etti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n deneyimi, sek\u00fclerizmin \u00f6nce s\u00f6m\u00fcrgeci ve emperyalist i\u015fgalciler, ard\u0131ndan da post-kolonyal d\u00f6nemde iktidara gelen yerel elitler taraf\u0131ndan, d\u0131\u015far\u0131dan empoze edilen yabanc\u0131 bir ideoloji olarak alg\u0131lanmas\u0131yla \u015fekillendi.<\/span>23<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Sek\u00fclerizmin d\u0131\u015far\u0131dan empoze edilen yabanc\u0131 bir ideoloji olarak alg\u0131lanmas\u0131, Avrupa\u2019n\u0131n sek\u00fcler ulus-devlet anlat\u0131s\u0131na hi\u00e7bir zaman inanmayan dindar M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda derin bir \u015f\u00fcphecilik olu\u015fturdu. \u00d6rne\u011fin Salman Sayyid, modern T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde dayat\u0131lan laikli\u011fin, \u201cKemalistlerin Bat\u0131l\u0131la\u015ft\u0131rma projeleri do\u011frultusunda \u015fekillenen otoriter bir giri\u015fim oldu\u011funu\u201d ve \u201chalk\u0131n taleplerine bir yan\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d hat\u0131rlat\u0131r.<\/span>24<\/sup><\/a><\/span>Dindar M\u00fcsl\u00fcmanlar, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin d\u0131\u015fsal ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr yap\u0131lar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, onun b\u00f6l\u00fcc\u00fc ve sek\u00fclerle\u015ftirici ideolojisinin kurucu mimarisinin yerinde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edebilecek kadar basiretlilerdi. Bu \u00f6nceden var olan yap\u0131lar, yeni kurulan M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu ulus-devletlerde \u2018ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u2019 ve \u2018\u00f6zerklik\u2019 gibi cilal\u0131 kavramlar\u0131n \u00fczerine in\u015fa edilece\u011fi zemin olarak i\u015flev g\u00f6recekti.<\/p>\n

Hilafetin b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ahlaki otoritenin kayb\u0131yla birlikte ve bunu takip eden y\u0131llarda \u0130slam\u2019\u0131n kendisinin merkezi bir siyasal ilke olarak ahlaki otoritesinin gasp edilmesiyle, yeni s\u00f6m\u00fcrgeden kurtulmu\u015f M\u00fcsl\u00fcman ulus-devletler, adeta genetik bir do\u011fum kusuruyla d\u00fcnyaya geldiler. Bunlar, tarihsel olarak tan\u0131nabilir merkezi bir y\u00f6netim ilkesi olmadan kuruldular. Bu durum, daha en ba\u015f\u0131ndan itibaren otorite bo\u015flu\u011fu do\u011furdu; bu bo\u015fluk ise ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan otoriteyi devralan\u201cyerli elitler ve otokratlar\u201d taraf\u0131ndan doldurulabilecekti.<\/span>25<\/sup><\/a><\/span>Kazananlar, bu bo\u015fluk sayesinde, t\u00fcm ganimetleri al\u0131p, hem yeni kurduklar\u0131 devletleri hem de bu devletlerin tarihsel anlat\u0131lar\u0131n\u0131 ve misyonlar\u0131n\u0131 kendi ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131na en uygun \u015fekilde \u015fekillendirdiler. Burada a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcyoruz ki, tarihsel olarak tan\u0131nabilir merkezi bir y\u00f6netim ilkesinin yoklu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, bu yeni kurulan M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu devletler, bug\u00fcn k\u00f6t\u00fc tasarlanm\u0131\u015f politikalar ve y\u00f6n\u00fcn\u00fc kaybetmi\u015f kurumlarda a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere s\u00fcrekli kalk\u0131nma sorunlar\u0131na daha en ba\u015f\u0131ndan mahk\u00fbm edilmi\u015flerdi.<\/p>\n

 <\/p>\n

3. Siyasal Kurumsal Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar: A\u015f\u0131r\u0131ya Ka\u00e7an Korporatizm<\/h3>\n

M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu ulus-devletler onlarca y\u0131ld\u0131r, sadece y\u00fczeyselpolitika de\u011fi\u015fiklikleriyle ya da \u201cM\u00fcsl\u00fcman hassasiyetine sahip\u201d devlet ba\u015fkanlar\u0131yla kolayca d\u00fczeltilemeyecek kurumsal ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klarla bo\u011fu\u015fmaktad\u0131r. Modern Arap devleti, bir\u00e7ok bak\u0131mdan eski s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan Araplar\u0131n \u00fczerine empoze edilmi\u015ftir. Nazih Ayubi\u2019nin s\u00f6zleriyle: \u201cArap devleti, kendi sosyoekonomik tarihinin ya da kendi k\u00fclt\u00fcrel ve entelekt\u00fcel gelene\u011finin do\u011fal bir \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fildir.\u201d<\/span>26<\/sup><\/a><\/span>Yeni bayraklar g\u00f6ndere \u00e7ekilmi\u015f, harita \u00fczerinde keyfi s\u0131n\u0131rlar \u00e7izilmi\u015fti ve hepsi bundan ibaretti. Bu y\u00fczden modern Arap ulus-devleti, siyaset bilimcilerin son altm\u0131\u015f y\u0131ld\u0131r titizlikle ortaya koydu\u011fu demokrasinin bir\u00e7ok toplumsal \u00f6n ko\u015fulunu organik bi\u00e7imde geli\u015ftirememi\u015ftir. Bu \u00f6n ko\u015fullar aras\u0131nda belli d\u00fczeyde ekonomik geli\u015fme, s\u0131n\u0131f farkl\u0131la\u015fmas\u0131 ve geli\u015fimi, \u00f6nceden var olan kurumlar, belli bir sivil toplum d\u00fczeyi ve kal\u0131c\u0131 sosyo-politik istikrar say\u0131labilir.<\/span>27<\/sup><\/a><\/span>Wael Hallaq\u2019\u0131n ifade etti\u011fi gibi, s\u00f6m\u00fcrge sonras\u0131 milliyet\u00e7i elitler \u201cAvrupa\u2019dan, mevcut toplumsal olu\u015fumlar\u0131n yeterince haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 haz\u0131r bir ulus-devleti (ve ona ait kurucu iktidar yap\u0131lar\u0131n\u0131) miras ald\u0131.\u201d<\/span>28<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Rantiyecilik h\u00e2l\u00e2 bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu ulus-devlette, \u00f6zellikle de MENA (Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika) b\u00f6lgesinde, bask\u0131n bir yap\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Siyasal iktisatta rantiyecilik ya da rantiyer devletler, ekonomileri esas olarak d\u0131\u015f kaynakl\u0131, \u00fcretime dayanmayan gelirler \u00fczerine kurulu olan devletlerdir; bu gelirler genellikle petrol ve do\u011falgaz ihracat\u0131 i\u00e7in al\u0131nan imtiyaz bedelleri veya \u00f6demeler \u015feklindedir.<\/span>29<\/sup><\/a><\/span>Rantiyer devletlerde genellikle az vergi vard\u0131r ya da hi\u00e7 yoktur; bu da halk\u0131n devletten talepte bulunmamas\u0131na ve b\u00f6ylece hesap verebilirlik olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yolsuzluk d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn peki\u015fmesine yol a\u00e7ar. Matthew Gray\u2019in a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201cdevlet bu d\u0131\u015fsal geliri [petrol veya di\u011fer do\u011fal kaynaklardan d\u00fczenli olarak elde edilen rantlar\u0131] al\u0131p topluma da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in vergi koymak zorunda kalmaz ve dolay\u0131s\u0131yla topluma bir demokratik uzla\u015f\u0131 ya da kalk\u0131nma stratejisi sunmak gibi tavizler vermek zorunda da kalmaz.\u201d<\/span>30<\/sup><\/a><\/span>Do\u011fal kaynaklar, \u00f6zellikle de petrol ve do\u011falgaz, MENA b\u00f6lgesindeki ulus-devlet ekonomilerinin ba\u015fl\u0131ca itici g\u00fc\u00e7leri olmaya devam etmektedir. Petrol fiyatlar\u0131 y\u00fcksek oldu\u011funda baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in i\u015fler iyi giderken; fiyatlar d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde ise neredeyse herkes i\u00e7in k\u00f6t\u00fcle\u015fir.<\/p>\n

Bu temel ger\u00e7ekli\u011fin tek istisnas\u0131, iktidar\u0131n en \u00fcst kademelerinde yer alan y\u00f6netici elitler ve b\u00f6lgesel sava\u015f a\u011falar\u0131d\u0131r; onlar i\u00e7in zaman her daim g\u00f6rece iyidir. Herkes i\u00e7in i\u015fler k\u00f6t\u00fc gitti\u011finde bile, bu devletlerin liderleri, rejimlerini darbeye kar\u015f\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in \u00e7oktan kapsaml\u0131 \u00f6nlemler alm\u0131\u015flard\u0131r. Bu konuda, yani darbeye kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k olu\u015fturma s\u00fcreci \u00fczerine olduk\u00e7a geni\u015f bir literat\u00fcr vard\u0131r ve bu s\u00fcrecin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini g\u00f6stermek i\u00e7in neredeyse her zaman Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika devletleri \u00f6rnek olarak kullan\u0131l\u0131r. Bu alan\u0131n \u00f6nde gelen uzmanlar\u0131ndan James Quinlivan \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n

Her darbe ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 vakas\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc unsurlar\u0131 olsa da, aralar\u0131nda ortak baz\u0131 \u00f6zellikler de vard\u0131r. Bunlar \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:(1) Darbe a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik mevkilerde ailevi, etnik ve dini sadakatlerin etkili bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131, buna kar\u015f\u0131l\u0131k rejimin geneline y\u00f6nelik daha geni\u015f kat\u0131l\u0131m ve daha az k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 sadakat kriterlerinin uygulanmas\u0131; (2) D\u00fczenli ordunun yan\u0131nda paralel bir silahl\u0131 kuvvetin olu\u015fturulmas\u0131; (3) Ordunun ve g\u00fcvenlik kurumlar\u0131n\u0131n birbirini s\u00fcrekli izledi\u011fi, yetki alanlar\u0131 \u00e7ak\u0131\u015fan \u00e7ok say\u0131da i\u00e7 g\u00fcvenlik te\u015fkilat\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi ve bu yap\u0131lar\u0131n kritik liderlerle do\u011frudan ileti\u015fim hatlar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131; (4) D\u00fczenli ordunun uzmanl\u0131k d\u00fczeyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131; (5) T\u00fcm bu \u00f6nlemlerin finanse edilmesi.<\/span>31<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en otoriter M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu devletlerinin neredeyse hepsi onlarca y\u0131ld\u0131r bu plan\u0131 harfiyen uygulamaktad\u0131r. \u00d6zellikle MENA (Orta Do\u011fu ve Kuzey Afrika) b\u00f6lgesindeki bu devletlerin bir\u00e7o\u011fu, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen GSY\u0130H\u2019nin en y\u00fcksek oranlar\u0131n\u0131 askeri harcamalara ay\u0131rmaktad\u0131r ve orduda terfi etmenin temel \u015fart\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131z sadakattir.<\/span>32<\/sup><\/a><\/span>Bu sadakat ise genellikle c\u00f6mert\u00e7e \u00f6d\u00fcllendirilir. MENA\u2019daki otoriter rejimlerdeki \u00fcst d\u00fczey subaylar genellikle \u015fu ayr\u0131cal\u0131klara sahiptir: \u201cA\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcksek maa\u015flar, konut, k\u0131ymetli t\u00fcketim mallar\u0131 veya kaliteli sa\u011fl\u0131k hizmetleri gibi \u00e7e\u015fitli mal ve hizmetlere ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 eri\u015fim.\u201d Bu ki\u015filer emekli olduktan sonra genellikle y\u00fcksek d\u00fczeyde\/itibarl\u0131 kamu y\u00f6neticisii pozisyonlar\u0131na veya devlet kontrol\u00fcndeki k\u00e2rl\u0131 ticari i\u015fletmelere \u00f6zel eri\u015fim elde ederler.<\/span>33<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Son y\u0131llarda baz\u0131 K\u00f6rfez \u0130\u015fbirli\u011fi Konseyi (K\u0130K) \u00fclkeleri , ekonomilerini tek bir kayna\u011fa ba\u011f\u0131ml\u0131 olmaktan \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu giri\u015fimler, uzun vadeli kalk\u0131nmay\u0131 veya artan sanayi kapasitesini ger\u00e7ekten destekleyecek bi\u00e7imde yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Orta s\u0131n\u0131f in\u015fa etme \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir sanayi \u00fcretimi h\u00e2l\u00e2 pek \u00e7ok Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika b\u00f6lgesinde bir\u00e7ok \u00fclkede hen\u00fcz ger\u00e7ek anlamda yerle\u015fmemi\u015ftir. Bunun yerine Dubai gibi yerlerin cazibesi, Vali Nasr\u2019\u0131n s\u00f6zleriyle, \u201cLas Vegas, Disneyland ve Rodeo Drive\u2019\u0131n bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olarak Arap suretiyle sunulmalar\u0131ndan\u201d gelir.<\/span>34<\/sup><\/a><\/span>K\u00fcreselle\u015fme, Dubai ve Manama gibi yerlere \u00fcst d\u00fczey al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri ve s\u00fcrekli bir turist ak\u0131\u015f\u0131 getirmi\u015f olsa da, anlaml\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli sanayi kalk\u0131nmas\u0131 hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir.<\/span>35<\/sup><\/a><\/span>Yeni s\u00f6m\u00fcrgeci \u00fcretim bi\u00e7imi, K\u00f6rfez \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde h\u00e2l\u00e2 yerli yerindedir. Nasr, bu durumu Uluslararas\u0131 Bar\u0131\u015f Enstit\u00fcs\u00fc’nden Warren Hoge ile yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portajda \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar:<\/p>\n

\u015eu anda M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyayla h\u00fck\u00fcmetler ve halklar olarak bir\u00e7ok \u015fekilde etkile\u015fimde bulunuyoruz, fakat asl\u0131nda onlarla ekonomik anlamda ger\u00e7ekten bir etkile\u015fimimiz yok. Yani, petrol al\u0131p kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda mam\u00fcl \u00fcr\u00fcnler vermek k\u00fcreselle\u015fme de\u011fildir. Bu, takas ticaretidir. Ger\u00e7ek anlamda bir etki yaratmaz. \u00d6nemli olan, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyan\u0131n geni\u015f kesimlerinin k\u00fcresel ekonominin tedarik zincirinin bir par\u00e7as\u0131 haline gelmesidir; yani Walmart gibi yerlerde, Arap d\u00fcnyas\u0131nda veya M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde \u00fcretilmi\u015f \u00fcr\u00fcnlerin sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 gerekir. Bu sayede M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyadaki kilit s\u0131n\u0131flar\u0131n ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131, k\u00fcresel ekonominin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 hale gelir.<\/span>36<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

MENA (Orta Do\u011fu ve Kuzey Afrika) b\u00f6lgesindeki \u00fclkeler h\u00e2l\u00e2 k\u00fcresel ekonominin b\u00fcy\u00fck tedarik zincirine entegre olamam\u0131\u015ft\u0131r ve bu b\u00f6lgelerde h\u00e2l\u00e2 rantiyecilik (rentiyerlik) ve adam kay\u0131rmac\u0131l\u0131\u011fa dayal\u0131 kapitalizm hakimdir. Bu \u00fclkeler otomobil, u\u00e7ak par\u00e7alar\u0131, bilgisayarlar veya ba\u015fka herhangi bir b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli sanayi mamul\u00fc \u00fcretmektedir. Hi\u00e7biri k\u00fcresel ekonominin daha geni\u015f tedarik zincirine kat\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r ve yak\u0131n zamanda kat\u0131lacaklar\u0131na dair bir i\u015faret de yoktur.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, modern Arap ulus-devletlerinde, “ne ‘felsefi bireycilik’ ne de sosyal s\u0131n\u0131flar, Bat\u0131l\u0131 kapitalist toplumlarda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz t\u00fcrden bir siyasetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na imk\u00e2n verecek kadar geli\u015febilmi\u015ftir.”<\/span>37<\/sup><\/a><\/span>\u015eunu unutmamak gerekir ki, felsefi bireycilik Avrupa Ayd\u0131nlanmas\u0131\u2019n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr; bireysel takvaya ve toplumsal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere daha \u00e7ok \u00f6nem veren \u0130slam medeniyetinin de\u011fil.<\/span>38<\/sup><\/a><\/span>Bu ger\u00e7eklik, farkl\u0131 Arap devletlerinin devlet akl\u0131 (raison d’\u00e9tat)<\/i>\u00a0 ad\u0131na \u00e7e\u015fitli otoriter korporatizm (toplumun belirli \u00e7\u0131kar gruplar\u0131na g\u00f6re organize edilmesi) bi\u00e7imlerini benimsemeye zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Manochehr Dorraj korporatizmin temel mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyici bir bi\u00e7imde \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klar:<\/p>\n

Korporatist devletler genellikle ekonomik ve sosyal ya\u015famda oldu\u011fu gibi, \u00e7\u0131kar gruplar\u0131 aras\u0131ndaki arabuluculukta da g\u00fc\u00e7l\u00fc, m\u00fcdahaleci ve etkin bir rol \u00fcstlenirler. Devlet, i\u015f d\u00fcnyas\u0131 ve i\u015f\u00e7i kesimi aras\u0131nda bir ortakl\u0131k kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar; burada devlete, y\u00f6n tayin etme, kontrol sa\u011flama ve g\u00fcndemi belirleme gibi kapsay\u0131c\u0131 bir rol d\u00fc\u015fer. Korporatist devletlerin hiyerar\u015fik yap\u0131s\u0131, onlar\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131n ifade edilmesi ve arabuluculuk konusunda nihai h\u00e2kim ve hakem konumuna getirir. Bunu, ‘devlete entegre’ edilen kurumlar ve kitle \u00f6rg\u00fctleri in\u015fa ederek yaparlar. Bu kurumlar\u0131n ba\u015f\u0131na kendi destek\u00e7ilerini getirerek bu kurumlar\u0131 i\u00e7ten i\u00e7e bo\u015falt\u0131r ve s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde kontrol ederler; b\u00f6ylece bu kurulu\u015flar, ba\u015flang\u0131\u00e7ta iddia edildi\u011fi gibi temsil\u00ee ve demokratik kurumlar olmaktan \u00e7\u0131kar. Sonu\u00e7 olarak, bu t\u00fcr kitle \u00f6rg\u00fctleri genellikle ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan yoksundur ve devletin bir kolu ve onun politikalar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131nda bir ara\u00e7 h\u00e2line gelirler.<\/span>39<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Dorraj\u2019\u0131n korporatist devlet tasviri, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu devletlerinin -\u00f6zellikle Orta Do\u011fu ve Kuzey Afrika\u2019dakilerin- b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu do\u011fru bir \u015fekilde tan\u0131mlamaktad\u0131r ve Mehran Kamrava ve di\u011ferlerinin \u015fu iddias\u0131n\u0131 destekler: \u201cT\u00fcm K\u00f6rfez \u0130\u015fbirli\u011fi Konseyi \u00fclkelerinde \u00f6zel sekt\u00f6r, uzun y\u0131llard\u0131r devlete y\u00fcksek derecede ba\u011f\u0131ml\u0131 bir \u015fekilde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir ve ticari faaliyetler do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak devlet zenginli\u011finin da\u011f\u0131t\u0131m\u0131yla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.\u201d<\/span>40<\/sup><\/a><\/span>\u00d6zellikle Arap d\u00fcnyas\u0131nda, devletin i\u015fg\u00fcc\u00fc ve i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc -yani ne \u00fcretilece\u011fi, ne kadar \u00fcretilece\u011fi ve kimlerin \u00fcretece\u011fini- belirlemede merkezi bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 ve bunun da \u00e7o\u011fu zaman toplumun genel \u00e7\u0131karlar\u0131 aleyhine sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131 ink\u00e2r edilemez bir ger\u00e7ektir.<\/span><\/p>\n

Bu yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya ak\u0131\u015f\u0131 sorunsuz sa\u011flamak i\u00e7in, Arap liderler genellikle \u2018kendi adamlar\u0131n\u0131\u2019 kilit idari ve ticari pozisyonlara do\u011frudan yerle\u015ftirirler. Bu nedenle, bir\u00e7ok K\u00f6rfez \u0130\u015fbirli\u011fi Konseyi (GCC) \u00fclkesinde, kraliyet ailesiyle akrabal\u0131k ba\u011f\u0131 bulunan ki\u015filerin kilit sekt\u00f6rlerin ve i\u015f giri\u015fimlerinin ba\u015f\u0131na getirilmesi s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve tahmin edilebilece\u011fi gibi, bu g\u00f6revlere atanan ki\u015fileri yerlerinden alabilecek ki\u015filer de sadece onlar\u0131 oraya atayanlard\u0131r. Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk d\u00f6nemlerinde, her zaman devlet i\u00e7indeki bakanl\u0131klar\u0131 ve idari kurumlar\u0131 kontrol etmelerine ra\u011fmen, Arap kraliyet aileleriyle yak\u0131n ba\u011flant\u0131lar\u0131 olan ki\u015filer, genellikle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00f6zel giri\u015fimlerden uzak durmu\u015flard\u0131.1980\u2019lerin sonlar\u0131na kadar, Talal bin Abdulaziz ve o\u011flu al-Waleed, kraliyet ailesinin daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli i\u015flerde yer alan tek \u00fcyeleriydi.<\/span>41<\/sup><\/a><\/span>Ancak 1990’l\u0131 y\u0131llarda Suudi kraliyet ailesinin \u00f6zel sekt\u00f6rdeki faaliyetleri h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde artmaya ba\u015flad\u0131: \u201cSuudi Arabistan\u2019da, ard\u0131\u015f\u0131k krallar\u0131n d\u00f6nemlerinde \u00f6nemli devlet pozisyonlar\u0131nda bulunan bir\u00e7ok ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc nesil prens, sistem i\u00e7inde ilerleme \u015fanslar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettiklerinde \u00f6zel sekt\u00f6re y\u00f6neldiler.\u201d<\/span>42<\/sup><\/a><\/span>Benzer bir durum Birle\u015fik Arap Emirlikleri’nde de ya\u015fand\u0131. BAE’nin y\u00f6netici ailesinin \u00fcyeleri, ancak 2000’li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131na gelindi\u011finde g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6zel ve devlet \u015firketlerini aktif olarak y\u00f6netmeye ba\u015flad\u0131lar. Son yirmi y\u0131lda ise \u00e7ok \u015fey de\u011fi\u015fti:<\/p>\n

Muhammed bin Zayed, en \u00f6nemli yat\u0131r\u0131m arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen devlet \u015firketi Mubadala’n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmektedir. Mansour bin Zayed (Dubai Emiri Muhammed bin Ra\u015fid’in k\u0131z\u0131 Manal bint Muhammed bin Ra\u015fid ile evlidir) ise Abu Dabi’nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc en b\u00fcy\u00fck varl\u0131k fonu olan Uluslararas\u0131 Petrol Yat\u0131r\u0131m \u015eirketi’ne (IPIC) ve BAE federal h\u00fck\u00fcmetinin tek egemen servet fonu olan Emirates Yat\u0131r\u0131m Otoritesi’ne ba\u015fkanl\u0131k etmektedir. Bu devlet g\u00f6revlerinin yan\u0131 s\u0131ra, Mansour bin Zayed, Manchester City Futbol Kul\u00fcb\u00fc’n\u00fcn sahibi olan Abu Dhabi United Group for Development and Investment ile DAS Holding gibi \u015firketlerde de kontrol sahibidir.<\/span>43<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Ayn\u0131 zamanda, Suudi Arabistan ve BAE\u2019deki k\u00fc\u00e7\u00fck t\u00fcccar elit s\u0131n\u0131f\u0131 -Bat\u0131l\u0131 tabirle, zengin ba\u011f\u0131ms\u0131z giri\u015fimciler-\u201cy\u00f6netici ailelere tabi durumdad\u0131r ve onlar\u0131n i\u015f \u00f6nceliklerine uyum sa\u011flamak zorundad\u0131r.\u201d<\/span>44<\/sup><\/a><\/span>B\u00f6yle bir sistem, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak yenilik\u00e7ili\u011fi ve kalk\u0131nmay\u0131 engellerken zaten y\u00fcksek seviyede olan nepotizm (kay\u0131rmac\u0131l\u0131k) ve yanda\u015f kapitalizmini daha da art\u0131r\u0131r.<\/p>\n

\u0130ran\u2019da ise, art\u0131k bir y\u00f6netici kraliyet ailesi bulunmamakla birlikte, \u0130ran Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu (IRGC) benzer bir i\u015flev g\u00f6rmektedir. \u0130ran\u2019\u0131n en kritik ve k\u00e2rl\u0131 i\u015f giri\u015fimlerinin ba\u015f\u0131ndaki ki\u015filer genellikle IRGC ile do\u011frudan ba\u011flant\u0131ya sahiptir. Hesam Forozan ve Afshin Shahi, IRGC\u2019nin \u201c\u0130ran\u2019\u0131n beyan edilen gayri safi yurti\u00e7i has\u0131las\u0131n\u0131n (GSY\u0130H) nerdeyse alt\u0131da birini kontrol etti\u011fini\u201d ve \u201c2005\u2019te IRGC k\u00f6kenli Mahmud Ahmedinejad\u2019\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011fa se\u00e7ilmesinin ard\u0131ndan, grubun daha fazla siyasi g\u00fc\u00e7 kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ekonomik faaliyetlerini devasa petrol ve gaz projelerine, ayr\u0131ca \u0130ran\u2019\u0131n finans ve bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6rlerine geni\u015fletti\u011fini\u201d \u00f6ne s\u00fcrmektedirler.<\/span>45<\/sup><\/a><\/span>IRGC\u2019nin ekonomik faaliyetlerinin, \u0130ran\u2019\u0131n \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesini s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lmaktad\u0131r. Y\u00f6nettikleri bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck projede \u00f6zel m\u00fcteahhitlerle \u00e7al\u0131\u015fsalar da, genellikle bunu \u00f6zel sekt\u00f6r ile h\u00fck\u00fcmet aras\u0131ndaki bir arac\u0131 olarak yapmaktad\u0131rlar. B\u00f6ylece s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde kendi paylar\u0131n\u0131 ald\u0131klar\u0131ndan emin olurlar.<\/span>46<\/sup><\/a><\/span>Buradaki ana nokta, bu y\u00fcksek pozisyonlara getirilen ki\u015filerin en iyi ve en parlak i\u015f zek\u00e2s\u0131na sahip olduklar\u0131 i\u00e7in de\u011fil, devlete hizmet etmek amac\u0131yla orada olduklar\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, bu ki\u015filer i\u015f planlamas\u0131 ve operasyonlar\u0131nda devletin \u00e7\u0131karlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmayacaklard\u0131r, \u00f6zellikle de bu kritik pozisyonlardaki ki\u015filerin -\u00e7o\u011funlukla- devletin kendisi oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda..<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla, M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip modern ulus-devletlerin \u00e7o\u011funda, \u00fcmmet birli\u011fine, topluluk odakl\u0131 ve \u015feffaf y\u00f6netime, a\u00e7\u0131k ve adil ekonomiye ve halk\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesine do\u011frudan kar\u015f\u0131 bir modelin izlendi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclebilir: Bu ulus-devletler daha zengin ve g\u00fc\u00e7l\u00fc hale geldik\u00e7e, k\u00f6kle\u015fmi\u015f g\u00fc\u00e7 a\u011flar\u0131n\u0131n halk aras\u0131nda daha adil bir \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 yerine tam tersi bir durum meydana gelmi\u015ftir. Devletle derin -\u00e7o\u011fu zaman da kan ba\u011f\u0131yla- ba\u011flar\u0131 olan elitler, devlet i\u00e7inde daha \u00f6nce hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar b\u00fcy\u00fck kamu ve \u00f6zel mali kontrol ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015ftir. Bu t\u00fcr ulus-devletler ekonomik \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip, liyakate dayal\u0131 ve daha \u015feffaf bir hale gelmek yerine, tam aksi bir y\u00f6ne gitmektedir.<\/p>\n

Modern Arap ulus-devletler, Ayubi’nin deyimiyle \u2018sert devletlerdir \u00e7\u00fcnk\u00fc bu devletler, bask\u0131 ve zor kullanmadan hayatta kalamazlar.<\/p>\n

Modern Arap ulus-devleti, kendini korumak i\u00e7in s\u0131kl\u0131kla do\u011frudan bask\u0131 kullanmak zorunda kalan \u201csert bir devlet\u201dtir ancak \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc\u201d bir devlet de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc: (a) Devletin, topluma etkili bir \u015fekilde n\u00fcfuz edebilmesini sa\u011flayan \u201caltyap\u0131sal g\u00fc\u00e7\u201dten – tabii ki farkl\u0131 derecelerde – yoksundur; \u00f6rne\u011fin, vergilendirme gibi mekanizmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla topluma etki etme kapasitesine sahip de\u011fildir. (b) Ayr\u0131ca,\u00a0 ideolojik egemenlikten (Gramsci anlam\u0131nda) yoksundur, bu da ona y\u00f6netici tabakan\u0131n me\u015fruiyetini kabul eden \u2018tarihi\u2019 bir toplumsal blok olu\u015fturma g\u00fcc\u00fc vermez.<\/span>47<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Ayubi’nin modern Arap ulus-devleti hakk\u0131ndaki tespitlerini yakla\u015f\u0131k yirmi y\u0131l sonra geni\u015fleten Salman Sayyid, modern M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu ulus-devletinin bask\u0131n bi\u00e7iminin (kendisinin pek de olumlu bir \u015fekilde adland\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 \u201cM\u00fcsl\u00fcmanistanlar\u201d) \u201c \u201cmuhaberat devleti\u201d ya da polis devleti oldu\u011funu belirtir. Bu t\u00fcr devletler, \u201ckapsaml\u0131 istihbarat servisleri ve sistematik i\u015fkence kullanarak halk mobilizasyonlar\u0131n\u0131 engellemi\u015f\u201d ve k\u00fcresel s\u00fcper g\u00fc\u00e7lerin yard\u0131m\u0131yla \u201chalk\u0131n me\u015fruiyetini bir kenara atabilmi\u015flerdir.\u201d<\/span>48<\/sup><\/a><\/span>Yeterli d\u00fczeyde ger\u00e7ek bir halk me\u015fruiyeti olmadan, topluluk odakl\u0131 bir y\u00f6neti\u015fim, en basit haliyle bile m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir..<\/p>\n

Muhaberat devletinin sertli\u011fi asl\u0131nda, ironik bir \u015fekilde, onun zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131ndan ve do\u011fas\u0131nda bulunan kanunsuzluktan kaynaklanmaktad\u0131r ve Ayubi ve Sayyid’in bu konu \u00fczerindeki yaz\u0131lar\u0131ndan bu yana \u00e7ok fazla bir \u015fey de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Son y\u0131llarda, Birle\u015fik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan gibi devletler, toplumla daha iyi etkile\u015fim kurmak i\u00e7in \u0131l\u0131ml\u0131 bir vergi sisteminin getirilmesi gibi ad\u0131mlar atm\u0131\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca, her ikisi de mevcut iktidar katman\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7 iddialar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan, yeni bir tarihsel anlat\u0131 ve ulusal misyonu olu\u015fturmak i\u00e7in k\u00fcresel \u00e7apta geni\u015f \u00e7apl\u0131 halkla ili\u015fkiler kampanyalar\u0131na giri\u015fmi\u015flerdir. Sonu\u00e7 olarak bu devletler, rejimlerinin temelinde yer alan ‘sert’ korporatist\/muhaberat modelinden asla kurtulamayacaklard\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, rejimlerinin hayatta kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u015feydir. \u0130steseler bile bunu ba\u015faramazlar; s\u00fcper g\u00fc\u00e7lerin yard\u0131m\u0131 ve kapsaml\u0131 istihbarat servisleri ve sistematik i\u015fkenceler olmadan, halk ayaklanmalar\u0131 meydana gelir ve bu da bu rejimlerin \u00e7\u00f6kmesine yol a\u00e7abilir.<\/p>\n

 <\/p>\n

4. Orta Asya\u2019da Yeni Kurulan M\u00fcsl\u00fcman \u00c7o\u011funluklu Ulus-Devletlerin Hizmetinde \u201cGeleneksel \u0130slam’\u0131n Y\u00fckseli\u015fi ve Arap D\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00d6tesine Ge\u00e7i\u015f\u201d<\/h3>\n

Arap d\u00fcnyas\u0131nda son y\u0131llarda egemen olan otoriter, korporatist, rant\u00e7\u0131 model, daha \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmde belirtildi\u011fi gibi, ayn\u0131 zamanda muhalefeti etkili bir \u015fekilde bast\u0131rm\u0131\u015f ve \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce ile ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc (\u0130slami bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda) haks\u0131z bir \u015fekilde k\u0131s\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir sivil toplumun temel ta\u015flar\u0131ndand\u0131r ve sivil toplumun varl\u0131\u011f\u0131, politik me\u015fruiyetin ve toplum merkezli y\u00f6netimin temelini olu\u015fturur. Peki ya Arap olmayan M\u00fcsl\u00fcman ulus-devletler? Son y\u0131llarda, onlar da kendi k\u00f6t\u00fc ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda ulus-devletin g\u00fcc\u00fcn\u00fc, adil y\u00f6netime ve \u00fcmmetin birli\u011fine ve refah\u0131na zarar verecek \u015fekilde kullanmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Bu durumun Orta Asya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir. \u0130slam’\u0131n kamusal alanda ifade edilmesini tamamen yasaklamak ya da reddetmek (\u00f6rne\u011fin, s\u0131k\u0131 bir laiklik bi\u00e7imi) yerine, eski Sovyetler Birli\u011fi’nin bir\u00e7ok b\u00f6lgesi, dinin daha \u00fcmmet\u00e7i ve \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici y\u00f6nlerini devlete hizmet eden, ulusalc\u0131 ve sessiz bir “geleneksel” alternatifle birlikte aktif bir \u015fekilde koordine etmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda, bu “geleneksel” alternatifin, izleyen k\u0131s\u0131mda g\u00f6rece\u011fimiz \u00fczere, ger\u00e7ekte geleneksel olanla \u00e7ok az bir ilgisi vard\u0131r.<\/p>\n

Azerbaycan\u2019\u0131n son derece sek\u00fclerle\u015fmi\u015f devlet yap\u0131s\u0131na odaklanan Sofie Bedford, Ceyhun Mahmudlu ve Shamkhal Abilov, ikna edici bir \u015fekilde g\u00f6steriyorlar ki, Azerbaycan h\u00fck\u00fcmeti, \u201c\u015fiddet i\u00e7eren \u0130slami radikalizmin kaynaklar\u0131n\u0131 fiziksel olarak hedef al\u0131p ortadan kald\u0131rmak\u201d yerine, Azerbaycan \u0130slam\u0131\u2019n\u0131n ulusal tezah\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in alternatif, ana ak\u0131m, \u0131l\u0131ml\u0131 ve bask\u0131n bir \u0130slami anlat\u0131 olu\u015fturmay\u0131\u201d daha \u00e7ok tercih etmi\u015ftir.<\/span>49<\/sup><\/a><\/span>Bunu ba\u015farmak i\u00e7in, Azerbaycan h\u00fck\u00fcmeti son yirmi y\u0131ld\u0131r, devlet dostu bir \u0130slam\u2019\u0131 te\u015fvik etmeye odaklanm\u0131\u015ft\u0131r; bu, yerel olarak \u018fn\u0259n\u0259vi (ananevi) \u0130slam veya \u2018Geleneksel \u0130slam\u2019 (GI) olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Azerbaycan Cumhuriyeti Dinle \u0130lgili Devlet Komitesinin Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Gunduz Ismayilov\u2019a g\u00f6re, GI \u201ctamamen yerel olup, d\u0131\u015far\u0131dan gelen \u0130slam\u2019a kar\u015f\u0131d\u0131r\u201d ve en \u00f6nemlisi, \u201cAzerbaycan h\u00fck\u00fcmetinin dini politikas\u0131 i\u00e7in tek se\u00e7enektir.\u201d<\/span>50<\/sup><\/a><\/span>GI, ilk olarak “Azerbaycan\u2019\u0131n sek\u00fcler devlet olarak ulusal kimli\u011fini korumak amac\u0131yla radikalizasyonu engellemek i\u00e7in” tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olup\u00a0 bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan, di\u011fer radikalizasyon kar\u015f\u0131t\u0131 ulusal\u00a0 giri\u015fimlere benzemektedir ancak bunu daha az alenen \u0130slamofobik ve tehditkar bir \u00fcslupla yapmaktad\u0131r.<\/span>51<\/sup><\/a><\/span>\u00a0Temel fikir \u015fudur: Do\u011fru Azerbaycan \u0130slam\u0131’n\u0131 ya\u015famak vatanseverliktir, o y\u00fczden gelin bize kat\u0131l\u0131n (zaten ba\u015fka bir se\u00e7ene\u011finiz yok).<\/i> Ancak, “do\u011fru Azerbaycan \u0130slam\u0131” anlay\u0131\u015f\u0131, Azerbaycan h\u00fck\u00fcmeti ne dediyse onu i\u00e7eren ve ger\u00e7ek bir anlam ta\u015f\u0131mayan, bir\u00e7ok teolojik \u00e7eli\u015fkiyle doludur. Yani h\u00fck\u00fcmetin tam olarak istedi\u011fi \u015fekilde \u015fekillendirilmi\u015ftir.<\/span>52<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Azerbaycan’daki GI, Sovyet sonras\u0131 co\u011frafyada ya\u015fayanlar i\u00e7in a\u015fina olunan ikili bir yap\u0131dan do\u011fmaktad\u0131r: \u2018resmi\u2019 din iyi ancak \u2018ba\u011f\u0131ms\u0131z\u2019 din sapk\u0131n ve k\u00f6t\u00fc ikili\u011fi. Bedford, Mahmudlu ve Abilov\u2019a g\u00f6re, \u201cAsl\u0131nda Geleneksel \u0130slam, dini alandaki devlet kontrol\u00fcn\u00fc geni\u015fletmek ve dolay\u0131s\u0131yla otoriter rejime kar\u015f\u0131 dini temelli herhangi bir muhalefetin geli\u015fmesini engellemek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.\u201d<\/span>53<\/sup><\/a><\/span>Azerbaycan’da biraz daha yeni olsa da, s\u00f6zde \u2018\u0130slam\u2019\u0131n yeniden geleneksel hale getirilmesi\u2019, Sovyet sonras\u0131 Orta Asya’da \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde uzun bir s\u00fcredir s\u00f6z konusudur. S\u00e9bastien Peyrouse, \u015funlar\u0131 iddia etmektedir:<\/p>\n

Bu nedenle, Sovyet sonras\u0131 alandaki dini politikada iki ana ortak payda bulunmaktad\u0131r. Birincisi, yetkililer, ‘ulusal’ bir dini tan\u0131mlamaya e\u011filimlidir ve ‘geleneksel’ oldu\u011fu s\u00f6ylenen di\u011fer dinlere sayg\u0131 g\u00f6sterirken, yabanc\u0131 olarak kabul edilen hareketleri marjinalle\u015ftirirler. \u0130kincisi, \u0130slam\u2019\u0131n politikle\u015fmesine kar\u015f\u0131 \u00f6zel bir korku sergilerler; bu, az\u0131nl\u0131k durumunda (\u00f6rne\u011fin Rusya’da oldu\u011fu gibi) veya \u00e7o\u011funluk durumunda (\u00f6rne\u011fin Orta Asya ve Azerbaycan’da oldu\u011fu gibi) olabilir.<\/span>54<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Son y\u0131llarda, Geleneksel \u0130slam, Rusya’da \u201cy\u00f6netimin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u00f6ylemsel arac\u0131\u201d haline gelmi\u015ftir.<\/span>55<\/sup><\/a><\/span>Hatta, bu s\u00f6ylem arac\u0131, Vladimir Putin’in Ukrayna’ya kar\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 sald\u0131rgan sava\u015fta da kullan\u0131lmaktad\u0131r. Putin’e sad\u0131k olan \u00c7e\u00e7en lider Ramzan Kadirov\u2019a ba\u011fl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar, Kadirov’a kar\u015f\u0131 olan di\u011fer \u00c7e\u00e7en ve Ukraynal\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 sava\u015fmaktad\u0131r.<\/span>56<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

S\u00f6zde ‘Geleneksel \u0130slam’ uygulamada \u00e7ifte i\u015flev g\u00f6rmektedir; devlet, dinin ‘resmi’ ve ‘do\u011fru’ bir \u015fekilde uygulanmas\u0131nda tam kontrol sa\u011flar ve ayn\u0131 zamanda kal\u0131c\u0131 muhalefet ve kar\u015f\u0131 duru\u015f olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 da azalt\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan \u0130slami olmayan y\u00f6ntemler olarak g\u00f6r\u00fclebilecek sert taktiklere ba\u015fvurmak yerine devlet, \u0130slam\u2019\u0131 kendisinin kirli i\u015flerini me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullanabilir. M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131nda ulus-devletlerin, nihayetinde temel \u0130slami prensiplere ters olsa bile, maddi \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etmek i\u00e7in \u0130slam’\u0131 kullanmayacaklar\u0131 varsay\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ovamir Anjum\u2019un belirtti\u011fi gibi, \u201cDini g\u00f6r\u00fc\u015fler ve kurumlar devlete yetki verir, tersi de\u011fil.\u201d<\/span>57<\/sup><\/a><\/span>Ayn\u0131 zamanda, e\u011fer devlet \u0130slam ise ve \u0130slam devlet ise, birine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, di\u011ferine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakla e\u015fde\u011ferdir; bu, hem k\u00f6t\u00fc bir vatanda\u015f hem de k\u00f6t\u00fc bir M\u00fcsl\u00fcman olmak anlam\u0131na gelir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ikisi art\u0131k bir ve ayn\u0131d\u0131r. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan pasif milliyet\u00e7i \u0130slam, Arap d\u00fcnyas\u0131nda zaten derinlemesine yerle\u015fmi\u015f durumda ve ulus-devlet tek se\u00e7enek olmaya devam etti\u011fi s\u00fcrece bu e\u011filimin yak\u0131n zamanda de\u011fi\u015fmesi i\u00e7in bir neden g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Diyalo\u011fa a\u00e7\u0131k olma ve \u00fcmmetin\u00a0 ulus\u00f6tesi birli\u011fi, eski Sovyetler Birli\u011fi ve Arap Bahar\u0131 sonras\u0131 Ortado\u011fu’daki siyasi elitler taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen devlet destekli pasif milliyet\u00e7i \u0130slami hareketlerin i\u00e7e d\u00f6n\u00fck hedeflerine do\u011frudan kar\u015f\u0131d\u0131r ve bu hedeflere ciddi bir tehdit olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

5. Bat\u0131 destekli Otoriter Korporatizm ve \u2018Geleneksel \u0130slam\u2019\u0131n Birle\u015fimi \u2013 G\u00fcn\u00fcm\u00fcz M\u00fcsl\u00fcman \u00c7o\u011funluklu Ulus-Devletinin Ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz Sonucu<\/h3>\n

Bu makalenin sonuna yakla\u015f\u0131rken, daha \u00f6nce tart\u0131\u015f\u0131lan iki kavram\u0131, otoriter korporatizm (OK) ve ‘Geleneksel \u0130slam’\u0131 (GI) birbirine ba\u011flayaca\u011f\u0131m ve Bat\u0131l\u0131 s\u00fcper g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan bir \u015fekilde desteklenen bu birle\u015fimin, tarihi kesi\u015fmeler nedeniyle bug\u00fcn \u00e7o\u011fu M\u00fcsl\u00fcman ulus-devlet i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir son oldu\u011funu savunaca\u011f\u0131m. OK ve GI’nin M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu ulus-devlette birle\u015fmesi, nihayetinde Walaa Quisay ve Thomas Parker\u2019\u0131n “itaat teolojisi” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir olgu y\u00fcz\u00fcnden olmu\u015ftur. Hamza Yusuf\u2019un \u015fu s\u00f6zleriyle bu durum \u00f6zetlenebilir: \u201cZalim bile olsalar liderlerimize veya kamu i\u015flerine kar\u015f\u0131 isyan\u0131 (huruc<\/i>) kabul etmiyoruz. Bu, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n akidesidir.\u201d<\/span>58<\/sup><\/a><\/span>\u0130taat teolojisi, ‘geleneksel’ \u0130slam\u2019\u0131n bilgiye dayal\u0131 (epistemik) istikrara ve hiyerar\u015fiyi y\u00fccelten bir metafizi\u011fe vurgusunun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sonucudur. Quisay ve Parker\u2019\u0131n belirtti\u011fi gibi:<\/span><\/p>\n

\u2018Gelenek\u2019te, M\u00fcsl\u00fcmanlar, evrenin d\u00fczenini ve anlam\u0131n\u0131 kabul ettikleri i\u00e7in, ayn\u0131 zamanda otorite ve hiyerar\u015fi kavramlar\u0131n\u0131 da kabul etmi\u015flerdir. Bu, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki politik muhalefetin, \u00f6rne\u011fin Arap Bahar\u0131’n\u0131n, yaln\u0131zca d\u00fczen i\u00e7in bir tehdit de\u011fil, potansiyel olarak kozmik bir istikrars\u0131zl\u0131k yaratabilece\u011fi anlam\u0131na gelir.<\/span>59<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Quisay ve Parker\u2019\u0131n, muhalefetin kamusal d\u00fczen i\u00e7in bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fclmesiyle ilgili g\u00f6zlemleri, Arap Bahar\u0131\u2019ndan \u00f6teye de uzan\u0131r. \u00d6zellikle ilgin\u00e7 olan, Hamza Yusuf\u2019un yukar\u0131da al\u0131nt\u0131lanan ifadede, isyana kar\u015f\u0131 \u2018pasif\u2019 bir yakla\u015f\u0131m\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n akidesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/span>60<\/sup><\/a><\/span>\u02bf<\/i>Akide, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n sahip olmas\u0131 gereken temel inan\u00e7lar\u0131 ifade eder. Bu, ne kadar k\u00f6t\u00fc olurlarsa olsunlar, liderlere kar\u015f\u0131 herhangi bir isyan\u0131 kabul etmemenin, yaln\u0131zca bir ictihad meselesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da bir\u00e7ok ge\u00e7erli g\u00f6r\u00fc\u015ften sadece birini se\u00e7me anlam\u0131na gelmedi\u011fini g\u00f6sterir. Aksine, Hamza Yusuf’un burada ifade etti\u011fi \u015fey, isyan konus<\/span>undaki pasif duru\u015fun, yaln\u0131zca belirli bir grup ya da M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131n de\u011fil, t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in temel inan\u00e7lardan biri oldu\u011fu veya olmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n

Bu t\u00fcr radikal pasif bir yakla\u015f\u0131m, elbette siyasi otoriteye kar\u015f\u0131 huruc <\/i>ya da isyan konusundaki geleneksel \u0130slami anlay\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131d\u0131r. Bu tutum, sadece klasik yakla\u015f\u0131m\u0131n n\u00fcanslar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmekle kalmaz -ki bu klasik yakla\u015f\u0131m bir\u00e7ok durumda isyan\u0131 yasaklar veya te\u015fvik etmez, ancak baz\u0131 durumlarda isyana izin verir ya da bunu te\u015fvik eder- ayr\u0131ca daha temel ve y\u0131k\u0131c\u0131 bir \u015fekilde, bask\u0131c\u0131 bir rejime kar\u015f\u0131 herhangi bir aktif muhalefet t\u00fcr\u00fcn\u00fc, yani itirazda bulunmay\u0131 (ink\u0101ru\u2019l-m\u00fcnker<\/i>), bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l protestoyu, sivil itaatsizli\u011fi vs. isyan s\u00f6ylemi alt\u0131nda birle\u015ftirir. Daha da temel olarak belki de bu, y\u00f6neticinin \u015fer\u2019\u00ee me\u015fruiyeti sorusunu ve isyan\u0131 yasaklayan metinlerin, h\u00e2kim sek\u00fcler rejimlere uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131 meselesini g\u00f6z ard\u0131 eder.<\/span>61<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

A\u015f\u0131r\u0131 itaat pozisyonu, son zamanlarda baz\u0131 neo-gelenek\u00e7iler aras\u0131nda pop\u00fclerlik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, Hamza Yusuf’un hocas\u0131, son derece etkili Moritanyal\u0131 \u00e2lim Abdullah bin Bayyah\u2019\u0131n demokrasi ve l\u00e8se-majest\u00e9<\/i> (krall\u0131k hakaretini) anlay\u0131\u015f\u0131na dair David Warren\u2019\u0131n analizinde g\u00f6r\u00fclebilir. Warren\u2019a g\u00f6re, Bin Bayyah, demokrasiye sadece \u201c\u00e7a\u011fda\u015f bir y\u00f6netim \u015fekli\u201d olarak bakmakta ve \u201cbir y\u00f6neticiyi ya da devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131 medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla protesto etmek ya da ondan hesap sormak, uygun de\u011fildir\u201d \u00e7\u00fcnk\u00fc bir y\u00f6neticiye nasihat etmek (na\u1e63\u012b\u1e25at wal\u012b al-amr<\/i>) \u201cba\u015fkalar\u0131na nasihat etmekle ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir\u201d ve bu i\u015flem nazik ve sayg\u0131l\u0131 bir \u015fekilde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r \u015feklinde bakmaktad\u0131r.<\/span>62<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

K\u0130K devletlerinde vatanda\u015fl\u0131k, Bat\u0131l\u0131 bireysel haklar veya \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler kavram\u0131na dayal\u0131 de\u011fildir. Aksine, d\u00fczg\u00fcn vatanda\u015f olmak, ulusal g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeni ve de s\u00f6zde \u2018geleneksel\u2019 \u0130slam ahl\u00e2k\u0131 ad\u0131na, \u00f6zellikle i\u00e7 politika ve d\u0131\u015f politika konular\u0131nda sessizlik ve itaat anlam\u0131na gelir.<\/span>63<\/sup><\/a><\/span>Ger\u00e7ekten de, K\u0130K devletleri taraf\u0131ndan verilen en sert cezalar\u0131n bir\u00e7o\u011fu, h\u00fck\u00fcmetlerinin d\u0131\u015f politika kararlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ele\u015ftirenlere y\u00f6nelik olarak uygulanmaktad\u0131r. 2021 y\u0131l\u0131na ait bir Amnesty International raporuna g\u00f6re, “BAE, temyiz edilemeyen ‘radikalizm kar\u015f\u0131t\u0131 dan\u0131\u015fmanl\u0131k’ yasas\u0131 kapsam\u0131nda tutuklular\u0131 s\u00fcreleri bitmesine ra\u011fmen cezaevinde tutmaya devam etmi\u015ftir.”<\/span>64<\/sup><\/a><\/span>Bu durum \u00e7ok da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmamal\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc Amerika Birle\u015fik Devletleri ve di\u011fer Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerle iyi ili\u015fkiler i\u00e7inde kalmak, rejimlerin hayatta kalmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir ve bunun en iyi yolu, \u2018a\u015f\u0131r\u0131l\u0131kla\u2019 m\u00fccadelede aktif g\u00f6r\u00fcnmekten daha iyi ne olabilir ki? BAE liderleri, uzun s\u00fcre hayatta kalmalar\u0131n\u0131n hala Amerika Birle\u015fik Devletleri’ne ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun tamamen fark\u0131ndad\u0131r ve e\u011fer Amerika, onlar\u0131n d\u0131\u015f politika ve g\u00fcvenlik g\u00fcndemini yeterince desteklemediklerini g\u00f6r\u00fcrse, o zaman ABD askerinin, onlar\u0131n lehine m\u00fcdahalede bulunma ihtimali \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir i\u00e7 huzursuzluk ya\u015fand\u0131\u011f\u0131nda ya da BAE\u2019nin Yemen\u2019de devam eden askeri sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 Husiler ya da \u0130ran askeri, hayati altyap\u0131lara f\u00fcze atmaya karar verirse ABD yard\u0131ma gelmeyecektir.<\/span><\/p>\n

Bu noktada GI ve OK’in nas\u0131l birbirini tamamlad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclebilir. OK, devlete itaat edilmesine ve devletin i\u015f ve yat\u0131r\u0131m konular\u0131ndaki rehberli\u011fine uyulmas\u0131na dayan\u0131r. Devletin onay\u0131 olmadan i\u015f yap\u0131lmas\u0131na izin vermek, devletin genel kontrol\u00fcn\u00fc zay\u0131flat\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu devletler, neredeyse kural olarak, sosyal ve ekonomik meseleler \u00fczerinde s\u0131k\u0131 bir kontrol sa\u011flamak zorundad\u0131rlar, yoksa kartondan yap\u0131lm\u0131\u015f bu devletlerin ayakta kalmas\u0131 neredeyse imkans\u0131zd\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu devletlerin \u2018vatanda\u015flar\u0131\u2019 asl\u0131nda ger\u00e7ek vatanda\u015f <\/i>de\u011fillerdir, daha \u00e7ok tebaa <\/i>gibidirler. Hallaq’\u0131n do\u011fru bir \u015fekilde belirtti\u011fi gibi, bug\u00fcn vatanda\u015fl\u0131k kavram\u0131, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131nda Bat\u0131\u2019dakinden \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fekilde alg\u0131lanmaktad\u0131r: “Onsuz hi\u00e7bir devletin var olamayaca\u011f\u0131 \u2018vatanda\u015f\u2019 kavram\u0131, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131na yava\u015f yava\u015f gelmi\u015ftir ve geleneksel yap\u0131lar\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra olu\u015fan siyasi bo\u015fluk do\u011fru bir \u015fekilde doldurulmam\u0131\u015ft\u0131r.”<\/span>65<\/sup><\/a><\/span>\u00c7o\u011fu M\u00fcsl\u00fcman devletin postkolonyal ge\u00e7mi\u015fi, mevcut tebaa-h\u00fck\u00fcmdar modeline alternatif bir d\u00fczeni neredeyse imkans\u0131z k\u0131lmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu devletlerde h\u00e2l\u00e2 var olan bu tebaa-h\u00fck\u00fcmdar modeline ra\u011fmen, son y\u0131llarda bu devletler, vatanda\u015fl\u0131k fikrine, s\u00f6z\u00fcmona daha fazla ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedirler. Quisay ve Parker, hem vatanda\u015fl\u0131k fikrinin hem de ulus-devletin, \u00f6zellikle BAE’nin sponsor oldu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman Toplumlarda Bar\u0131\u015f\u0131 Te\u015fvik Etme Forumu’nda (FPPMS) giderek daha \u00f6nemli temalar haline geldi\u011fine dikkat \u00e7ekmektedirler. Bir konu\u015fmac\u0131, modern ulus-devleti “\u015feriat\u0131n alt\u0131nc\u0131 ‘maksad’\u0131” veya \u015feriat\u0131n y\u00fcksek ama\u00e7lar\u0131ndan biri olarak tan\u0131mlayacak kadar ileri gitmi\u015ftir.<\/span>66<\/sup><\/a><\/span>Burada, BAE gibi baz\u0131 daha istikrarl\u0131 otokratik ulus-devletlerin, ulus-devleti asl\u0131nda nas\u0131l kutsalla\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliyoruz. Ulus-devlet art\u0131k sadece siyasi bir organizasyon bi\u00e7imi olarak n\u00f6tr bir tan\u0131m olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p normatif olarak olumlu bir hedef haline gelmi\u015ftir ve geleneksel M\u00fcsl\u00fcman siyasi y\u00f6netim bi\u00e7imleri kadar \u0130slami kabul edilmektedir. Abdullah bin Bayyah\u2019\u0131n kendi s\u00f6zlerine d\u00f6nersek:<\/span><\/p>\n

“\u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ulus-devletin t\u00fcm \u015fekilleri ve formlar\u0131 ge\u00e7erli ve me\u015fru bir y\u00f6netim sistemidir. Ve e\u011fer bu sistem, fayday\u0131 art\u0131rma ve zarar\u0131 engelleme ilkesine dayan\u0131yorsa -ki bu, \u0130slam\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn yasalar\u0131n\u0131n etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc eksendir- ge\u00e7mi\u015fteki b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman imparatorluklar kadar me\u015fru kabul edilebilir.”<\/span>67<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

E\u011fer ulus-devlet var olmaya devam edecekse, o zaman bu devletlerin kendi vatanda\u015fl\u0131k anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da olu\u015fturmalar\u0131 gerekir \u00e7\u00fcnk\u00fc en otokratik zihniyete sahip h\u00fck\u00fcmdar bile, ulus-devletin esasen tebaayla de\u011fil vatanda\u015flarla var oldu\u011funu g\u00f6z ard\u0131 edemez.<\/span><\/p>\n

A\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemek gerekirse, \u0130slam medeniyetinin on d\u00f6rt y\u00fczy\u0131ldan fazla s\u00fcren tarihinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 boyunca var olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, modern ulus-devletin bir \u015fekilde yeni, alt\u0131nc\u0131 bir maksad <\/i>(\u015feriat\u0131n y\u00fcksek hedeflerinden biri) oldu\u011fu fikri sa\u00e7mad\u0131r. Ancak, giri\u015fte belirtildi\u011fi gibi, modern ulus-devletin birincil i\u015flevlerinden biri, yeni tarihsel \u00e7er\u00e7eveler ve misyonlar yaratmak ve bunlar\u0131 neredeyse s\u0131f\u0131rdan \u00fcretmektir. Sonu\u00e7 olarak, ulus-devlet modeli, \u00e7o\u011fu M\u00fcsl\u00fcman devlette y\u00f6netici elit a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a iyi i\u015flemi\u015ftir; peki, bu elitler neden farkl\u0131 bir \u015feyin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 istesinler ki?<\/span><\/p>\n

Burada k\u0131saca de\u011finece\u011fim son konu, Orta Do\u011fu\u2019nun jeopolitik gelece\u011fi ve bu gelece\u011fin kesinlikle \u0130srail ile ili\u015fkilerin normalle\u015fmesi y\u00f6n\u00fcnde evrilmesidir. \u0130srail ile ili\u015fkileri normalle\u015ftirmek, son y\u0131llarda M\u00fcsl\u00fcman ulus-devletlerin b\u00fcy\u00fckler masas\u0131na kat\u0131lmas\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda, bu normalle\u015fme yerel M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusa\u00a0 ra\u011fmen rejimlerin hayatta kalmas\u0131 i\u00e7in de anahtar olmu\u015ftur. Jon Hoffman\u2019\u0131n s\u00f6zleriyle:<\/span><\/p>\n

\u0130srail\u2019in apartheid projesi ve b\u00f6lgedeki Arap otokrasilerinin ak\u0131beti, birbirine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu otokrasi-apartheid ba\u011flant\u0131s\u0131, Orta Do\u011fu\u2019yu daha d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve bask\u0131c\u0131 hale getirmi\u015f, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgedeki otoriterizmi peki\u015ftirirken, \u0130srail\u2019in Filistin \u00fczerindeki egemenli\u011fini de g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir.<\/span>68<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Jared Kushner \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde imzalanan \u2018\u0130brahim Anla\u015fmalar\u0131\u2019n\u0131 benimsemek, b\u00fcy\u00fcme amac\u0131 ta\u015f\u0131yan M\u00fcsl\u00fcman devletler i\u00e7in apa\u00e7\u0131k maddi ve jeopolitik faydalar sa\u011flaman\u0131n yan\u0131s\u0131ra, bu t\u00fcr bir birlik, yukar\u0131da bahsedilen itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve devlet onayl\u0131, \u2018geleneksel\u2019 \u0130slam’\u0131n kayna\u015fmas\u0131yla da g\u00fczel bir \u015fekilde \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. \u0130srail ile normalle\u015fmenin kabul edilmesi, yerel halk\u0131 bir tak\u0131m sek\u00fcler ve milliyet\u00e7i sosyo-politik normlar\u0131 i\u00e7selle\u015ftirmeye y\u00f6nlendirme arac\u0131 olarak da i\u015flev g\u00f6rmektedir.<\/span><\/p>\n

Farkl\u0131 inan\u00e7lardan insanlar\u0131n ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015famas\u0131n\u0131 te\u015fvik \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunulsa da, \u0130brahim Anla\u015fmalar\u0131\u2019nda nihayetinde kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131 getirece\u011fi iddia edilen diyalog, halklar veya dinler aras\u0131nda de\u011fil, \u2018devletler\u2019 aras\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir diyalogdur. \u201cZorluklarla ba\u015fa \u00e7\u0131kman\u0131n en iyi yolunun i\u015fbirli\u011fi ve diyalogdan ge\u00e7ti\u011fine ve devletler aras\u0131nda dostane ili\u015fkiler geli\u015ftirmenin Orta Do\u011fu’da ve d\u00fcnyada kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015fa hizmet etti\u011fine inan\u0131yoruz.\u201d<\/span>69<\/sup><\/a><\/span>\u201d\u0130brahim Anla\u015fmalar\u0131 ve daha geni\u015f normalle\u015fme \u00e7abalar\u0131 esasen yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya, elitler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen bir s\u00fcre\u00e7tir. Hoffman\u2019\u0131n ifadesiyle, \u201cbunlar, b\u00f6lgedeki stat\u00fckoyu korumak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f bask\u0131c\u0131 bir siyasi, ekonomik ve g\u00fcvenlik d\u00fczeninin resmile\u015ftirilmesini temsil etmekte\u201d ve \u201cyo\u011fun d\u0131\u015flama, bask\u0131, g\u00f6zetim ve d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen s\u00fcper g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvenlik garantileri sayesinde ayakta duran yapay bir d\u00fczeni\u201d yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/span>70<\/sup><\/a><\/span>\u00d6zetle, \u0130brahim Anla\u015fmalar\u0131, M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu devletleri oyuna kat\u0131lmaya ve sek\u00fclerle\u015fmi\u015f ulus-devlet kimli\u011fini birincil kimlik olarak benimsemeye zorlamaktad\u0131r. Bu anla\u015fmalara kat\u0131lmak, ulus\u00f6tesi\u0130slami kimli\u011fi birincil ahlaki-siyasi \u00f6l\u00e7\u00fct olarak resmen ve kesin bir \u015fekilde terk etmek ve bir t\u00fcr Faustvari pazarl\u0131kla, Filistin davas\u0131 ve \u00fcmmet birli\u011fi pahas\u0131na, Bat\u0131’n\u0131n dikte etti\u011fi kat\u0131l\u0131m \u015fartlar\u0131n\u0131 kabul etmektir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Sonu\u00e7<\/span><\/h3>\n

T\u00fcm kan\u0131tlar de\u011ferlendirildi\u011finde, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyada modern ulus-devlet potas\u0131 i\u00e7inde temsile dayal\u0131 hatta belki de ‘me\u015fru’ \u0130slami bir y\u00f6netimin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131labilir. Temmuz 2022\u2019nin sonlar\u0131na gelindi\u011finde, Arap Ayaklanmalar\u0131’n\u0131n\u00a0 on y\u0131l \u00f6nce ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve en son nihayete erdi\u011fi yer olan Tunus’un siyasi hayat\u0131, herkesin kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 hileli ve antidemokratik bir anayasa referandumu yoluyla \u00e7\u00f6kt\u00fc. Hatta ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Anthony J. Blinken bile resmi bir a\u00e7\u0131klama yaparak bu referandumu k\u0131nad\u0131. Blinken, Tunus\u2019un “yeni anayasas\u0131n\u0131n ger\u00e7ek tart\u0131\u015fma imkan\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu yeni anayasan\u0131n Tunus’un demokrasisini zay\u0131flatabilece\u011fini ve insan haklar\u0131 ile temel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere sayg\u0131y\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rabilece\u011fini” belirtti.<\/span>71<\/sup><\/a><\/span>Tunus\u2019un hevesli otokrat\u0131 Kays Said\u2019in, ABD\u2019nin g\u00f6z\u00fcnde yeniden itibar kazanmak i\u00e7in \u0130srail ile normalle\u015fme aray\u0131\u015f\u0131na girmesi kimseyi \u015fa\u015f\u0131rtmamal\u0131 sonu\u00e7ta, bu form\u00fcl \u015fimdiye kadar di\u011fer b\u00f6lgesel otokratlar i\u00e7in i\u015fe yar\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/span><\/p>\n

Modern ulus-devlet modeli i\u00e7inde \u00fcmmet birli\u011finin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n imk\u00e2ns\u0131z olu\u015funun k\u00f6keninde ise derin ahlaki ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar yatmaktad\u0131r:<\/span><\/p>\n

Bug\u00fcn\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n siyasi, hukuki ve k\u00fclt\u00fcrel m\u00fccadelesinin temelinde, kendi ahlaki ve k\u00fclt\u00fcrel hedefleri ile, i\u00e7inde ya\u015famak zorunda olduklar\u0131 fakat kendilerinin \u015fekillendirmedi\u011fi modern d\u00fcnyan\u0131n ahlaki ger\u00e7eklikleri aras\u0131ndaki uyumsuzluk yatmaktad\u0131r.<\/span>72<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Vestfalya sonras\u0131 ulus-devlet modeli, Bat\u0131 taraf\u0131ndan Bat\u0131 i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tahakk\u00fcm ve kontrol \u00fczerine kurulu bir yap\u0131 olarak anla\u015f\u0131labilir. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131n\u0131n b\u00fc<\/span>y\u00fck Alman fenomenolo\u011fu Max Scheler\u2019in de belirtti\u011fi gibi, modern Bat\u0131 zihniyeti, Do\u011fulu muadiline k\u0131yasla kendine \u00f6zg\u00fc bir “metafizi\u011fe sahiptir [ki bu metafizik], tamamen farkl\u0131 bir benlik bilinci ve insan\u0131n kendisine dair tamamen farkl\u0131 bir yoruma dayan\u0131r; yani insan\u0131 do\u011fan\u0131n tamam\u0131 \u00fczerinde egemen bir varl\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcr.”<\/span>73<\/sup><\/a><\/span>R\u00f6nesans’tan bu yana Bat\u0131 ethos<\/i>unun (ahlaki yap\u0131s\u0131n\u0131n) temelinde yatan d\u00fc\u015f\u00fcnce, “madde d\u00fcnyas\u0131na h\u00fckmetme arzusuna odaklanan, a priori <\/i>bir irade ve de\u011fer yap\u0131s\u0131ndan” do\u011fmu\u015ftur.<\/span>74<\/sup><\/a><\/span>Bu durum, R\u00f6nesans’tan itibaren Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bilgiyi esasen maddi d\u00fcnyay\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek ve kontrol alt\u0131na almak amac\u0131yla geli\u015ftirdi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer. \u0130slam ise do\u011fa veya maddi d\u00fcnya ile b\u00f6ylesine d\u00fc\u015fmanca bir ili\u015fkiyi hi\u00e7bir zaman savunmam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Avrupa\u2019n\u0131n siyaset bi\u00e7iminin de Avrupa\u2019n\u0131n do\u011faya y\u00f6nelik genel yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131, yani do\u011fan\u0131n her t\u00fcrl\u00fc ara\u00e7la s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tacak \u015fekilde \u015fekillenmi\u015f olmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

Hallaq, hakiki bir toplum ile modern ulus-devlet aras\u0131ndaki temel gerilimlere dikkat \u00e7eker:<\/p>\n

\u0130slam\u2019da modern devletin ulus kavram\u0131n\u0131n yerini Cemaat (\u00dcmmet) al\u0131r. Cemaat hem soyut hem de somut bir yap\u0131ya sahiptir, ancak her iki durumda da ayn\u0131 ahlaki kurallarla y\u00f6netilir. [\u2026] Oysa ulus-devlet t\u00fcm ama\u00e7lar\u0131n nihai amac\u0131d\u0131r, yaln\u0131zca kendisini tan\u0131r ve bu nedenle metafizik olarak egemen iradenin nihai temeli olurken; Cemaat ve onun bireysel \u00fcyeleri daha y\u00fcce bir amaca ula\u015fman\u0131n bir arac\u0131d\u0131r.<\/span>75<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Ger\u00e7ek anlamda \u0130slami bir siyasi \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7iminin varl\u0131k sebebi, \u015eeriat’\u0131 y\u00fcceltmek ve toplulu\u011fun refah\u0131n\u0131 \u015eeriat \u00e7er\u00e7evesinde te\u015fvik etmek \u00fczerine kuruludur. \u00d6te yandan ulus-devletin varl\u0131k sebebi ise, en temel ve en do\u011frudan anlam\u0131yla, kendi hayatta kalmas\u0131d\u0131r. Bu durum, s\u00f6zde “\u0130slami devletler”de bile b\u00f6yle olmu\u015f ve belki de en iyi \u015fekilde, \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti’nin ilk Dini Lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin 1988 y\u0131l\u0131nda s\u00f6yledi\u011fi son derece tart\u0131\u015fmal\u0131 bir ifadede somutla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Humeyni o y\u0131l \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cH\u00fck\u00fcmet, Peygamber\u2019in mutlak vek\u00e2letinin (naipli\u011finin) bir par\u00e7as\u0131 olup \u0130slam\u2019\u0131n birincil h\u00fck\u00fcmlerindendir ve namaz, oru\u00e7 ve hac gibi di\u011fer t\u00fcm ikincil h\u00fck\u00fcmlere kar\u015f\u0131 \u00f6ncelik ta\u015f\u0131r.\u201d<\/span>76<\/sup><\/a><\/span>Humeyni\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden iki y\u0131l kadar \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 bu a\u00e7\u0131klama, Hamid Mavani\u2019nin ifadesiyle, \u201cdevletin korunmas\u0131n\u0131 birincil h\u00fck\u00fcmlere (el-ahkamu\u2019l-evveliyye<\/i>) y\u00fckseltmi\u015f ve ibadetleri (\u00f6rne\u011fin farz namaz ve oru\u00e7 gibi) ikincil h\u00fck\u00fcmlere (el-ahkamu\u2019s-saneviyye<\/i>) indirgemi\u015ftir\u201d<\/span>77<\/sup><\/a><\/span>ve bu, \u0130ran\u2019\u0131n ilerleyen y\u0131llarda nas\u0131l bir devlet haline gelece\u011fini fiilen belirlemi\u015ftir. Ayn\u0131 mant\u0131\u011f\u0131n S\u00fcnni liderli\u011findeki bir \u2018\u0130slam Cumhuriyeti\u2019nde de kullan\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 varsaymak i\u00e7in hi\u00e7bir neden yoktur, zira ulus-devletin mant\u0131\u011f\u0131 mezhepsel ve itikadi farkl\u0131l\u0131klar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mektedir.<\/p>\n

\u015eu ana kadar M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda modern ulus-devletin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, otoriter korporatizm ile, par\u00e7alanm\u0131\u015f ve devlet merkezli bir “geleneksel \u0130slam” anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n birle\u015fimi sayesinde olmu\u015ftur. Bunlar\u0131n ikisi de \u00fcmmet birli\u011fini ortadan kald\u0131ran unsurlard\u0131r. Bu da, M\u00fcsl\u00fcmanlar ve onlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 kavray\u0131\u015f ve ya\u015fam bi\u00e7imlerine hi\u00e7 uygun olmayan bir siyasi projenin, tam da beklenen sonucudur. Ayr\u0131ca bu e\u011filimin yak\u0131n zamanda de\u011fi\u015fmesini beklemek i\u00e7in de bir neden yoktur. \u0130lk kez doktora tezime ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnden bu yana yakla\u015f\u0131k bir on y\u0131l ge\u00e7mi\u015fken, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kendi \u00f6zerkliklerini ve \u0130slami kimliklerini yeniden tesis etmeyi ve k\u00f6hnele\u015fmi\u015f otokrasiden kurtulmay\u0131 hedefledikleri en makul yol hakk\u0131nda bamba\u015fka bir sonuca vard\u0131m: Sorun, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n do\u011falar\u0131 gere\u011fi adil ve temsil\u00ee bir \u0130slami siyasi sistem kurmaktan aciz olmalar\u0131 de\u011fildir. Aksine, b\u00f6yle bir sistemin mevcut ulus-devlet modeli alt\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131d\u0131r; zira bu model, bir\u00e7ok farkl\u0131 d\u00fczeyde b\u00f6yle bir siyasetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na kar\u015f\u0131 s\u00fcrekli bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k sergilemi\u015ftir. E\u011fer M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00fcmmetin iradesini yeniden tesis etmek istiyorlarsa, modern ulus-devletin bask\u0131c\u0131 tahayy\u00fcl s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde d\u00fc\u015f\u00fcnmek zorundad\u0131rlar.<\/p>\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1. Giri\u015f 2010’lar\u0131n ba\u015flar\u0131, mevcut ulus-devlet modeli i\u00e7inde topluluk merkezli ve organik bir \u0130slami y\u00f6netimin, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda hayata ge\u00e7irilebilece\u011fine inanan bizler i\u00e7in umut dolu bir d\u00f6nemdi. Y\u0131llarca s\u00fcren tam bir umutsuzlu\u011fun ard\u0131ndan, nihayet yeni ve heyecan verici bir \u015feye kap\u0131 aralanabilece\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Aral\u0131k 2011’de bir BBC muhabiri taraf\u0131ndan r\u00f6portaj yap\u0131lan 22 ya\u015f\u0131ndaki M\u0131s\u0131rl\u0131 \u00f6\u011frenci Ahmed […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":5988,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[162,164,165],"tags":[174],"class_list":["post-12089","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirma-makaleleri","category-jeopolitik-ve-uluslararasi-iliskiler","category-siyaset-teorisi","tag-arastirma-makaleleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12089","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12089"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12089\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5988"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}