{"id":12092,"date":"2025-07-14T12:35:06","date_gmt":"2025-07-14T12:35:06","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.ummatics.org\/?p=12092"},"modified":"2026-02-19T07:20:36","modified_gmt":"2026-02-19T07:20:36","slug":"ummetdayanismasi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/ummetdayanismasi-2\/","title":{"rendered":"S\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00d6tesinde \u0130slam: 21. Y\u00fczy\u0131lda \u00dcmmet Dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u0130n\u015fa Etmek"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrk\u00e7e | English<\/a> | \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00d6nerilen At\u0131f:<\/strong><\/p>\n

Sadek Hamid, \u201cIslam Beyond Borders: Building Ummatic Solidarity in the 21st Century,\u201d <\/span>Ummatics<\/span><\/i>, 25 Ocak 2023.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

1. Giri\u015f<\/h3>\n

\u201cM\u00fcsl\u00fcmanlar zaten da\u011f\u0131n\u0131k karde\u015fim; farkl\u0131 ak\u00eedelere sahibiz ve asla uzla\u015famayaca\u011f\u0131z. Bu mesele \u00e7ok b\u00fcy\u00fck. Asla d\u00fczeltemeyece\u011fimiz bir sorun oldu\u011funu kabullenmemiz gerekiyor.\u201d \u2014 \u00c7o\u011fu M\u00fcsl\u00fcman, herhangi bir yer, 2020.<\/span>1<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Bu al\u0131nt\u0131, bu makaleyi kaleme almaya haz\u0131rlan\u0131rken dikkatimi \u00e7ekti. Zira bu ifade, kolektif olarak kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz en acil sorunlardan birine dair yayg\u0131n bir hissiyat\u0131 \u00f6zl\u00fc bi\u00e7imde yans\u0131tmaktad\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr durumdaki da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131z, i\u00e7 tart\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda en s\u0131k tekrarlanan temalardan biridir. Bu tart\u0131\u015fmalar \u00e7o\u011fu zaman \u015fu \u015fekilde ba\u015flar: \u201c\u00dcmmette (belirli bir sorun) ya\u015fan\u0131yor\u2014bir \u015feyler yapmam\u0131z gerekiyor; ancak birlik olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in harekete ge\u00e7emiyoruz.\u201d M\u00fcsl\u00fcman birli\u011fi aray\u0131\u015f\u0131, \u00e7o\u011fumuz i\u00e7in cazip fakat ula\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir ideal olarak g\u00f6r\u00fcnmektedir; zira k\u00fcresel bir inan\u00e7 toplulu\u011fu olarak bir araya gelmekte yetersiz oldu\u011fumuz ya da daha yak\u0131n ve acil meseleler kar\u015f\u0131s\u0131nda bunalm\u0131\u015f oldu\u011fumuz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bununla birlikte, \u00fcmmet tarihinin belki de siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan en par\u00e7al\u0131 d\u00f6nemlerinden birini ya\u015f\u0131yor olsa da\u2014farkl\u0131 ulus-devletler, etnik gruplar ve mezhepsel y\u00f6nelimler aras\u0131nda derin yar\u0131lmalar mevcutken\u2014m\u00fcminlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun kalbinde ve zihninde \u00fcmmet birli\u011fi idealinin h\u00e2l\u00e2 canl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6z ard\u0131 etmek hata olur. Geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli sosyal, ekonomik, siyasi ve teolojik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 a\u015fma g\u00f6revi, ya umutsuzca ger\u00e7ek\u00e7i olmayan bir hedef ya da her birimizin olumlu katk\u0131 sunabilece\u011fi kolektif ve bireysel bir sorumluluk olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/span><\/p>\n

Bu makalede \u00fc\u00e7 temel arg\u00fcman ileri s\u00fcr\u00fcyorum. \u0130lk olarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00f6zlemlenen din i\u00e7i b\u00f6l\u00fcnme ve \u00e7at\u0131\u015fmalara ra\u011fmen M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir b\u00fct\u00fcnle\u015fme arzusunun yayg\u0131n bi\u00e7imde var oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyorum. \u0130kinci olarak, \u00fcmmet dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yaln\u0131zca arzulanan bir durum olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda h\u00e2lihaz\u0131rda var oldu\u011funu savunuyorum. Bu dayan\u0131\u015fma; \u0130slami ilhamla \u015fekillenen toplumsal eylem, sanat, e\u011fitim, ticaret, hay\u0131r faaliyetleri, seyahat ve turizm gibi alanlarda ortaya \u00e7\u0131kan; \u201cbireyleri ve kurumlar\u0131 birbirine ba\u011flayan, ayn\u0131 anda hem teyit eden hem de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren\u201d<\/span>2<\/sup><\/a><\/span> canl\u0131 dini, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel etkile\u015fimler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla k\u00fcreselle\u015fmi\u015f a\u011flar i\u00e7inde somutla\u015fmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, modern d\u00f6nemde M\u00fcsl\u00fcman siyasi birli\u011fine y\u00f6nelik i\u015ftaha dair bir kesit sunuyor; son halifeli\u011fin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan \u00fcmmet bilincine i\u015faret ediyor; \u00e2limlerin ve dini hareketlerin verdikleri tepkileri ele al\u0131yor ve M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7li\u011fin d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc potansiyeline genel bir bak\u0131\u015f sunuyorum. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve son olarak, b\u00fcy\u00fck bir birli\u011fe ula\u015fabilmek i\u00e7in mevcut varsay\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz, farkl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 a\u015fman\u0131n yeni yollar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmemiz ve zihinsel s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7en alternatif \u00fcmmet gelecekleri in\u015fa etmemiz gerekti\u011fini savunarak makaleyi sonland\u0131r\u0131yorum.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

2. Yak\u0131n Tarihte \u00dcmmet Duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/h3>\n

\u00dcmmet kavram\u0131, M\u00fcsl\u00fcman tahayy\u00fcl\u00fcnde kal\u0131c\u0131 bir \u00e7ekicili\u011fe sahiptir; zira bu kavram, ahlaki bir toplulu\u011fu m\u00fckemmel bir bi\u00e7imde temsil eder. Nitekim \u00fcmmet, \u201cstatik olmaktan ziyade esnek bir yap\u0131ya sahiptir; \u0130slam\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc ifade eder, ancak bunu M\u00fcsl\u00fcman kolektif kimli\u011fini tan\u0131mlayan en geni\u015f s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde yapar.\u201d<\/span>3<\/sup><\/a><\/span> M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ruhani birli\u011fi, tarihsel olarak Kur\u2019an ve Hz. Peygamber\u2019in s\u00fcnneti gibi kurucu kaynaklara dayanmaktad\u0131r. Tevhid ilkesi, Fas\u2019tan Malezya\u2019ya kadar birbirinden olduk\u00e7a uzak co\u011frafyalarda dahi dikkat \u00e7ekici benzerlikler sergileyen ortak dini ve toplumsal pratiklerde tezah\u00fcr eden \u00fcmmet birli\u011finin paradigmatik ilham kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturur. D\u00fcnya genelindeki M\u00fcsl\u00fcmanlar, s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fan bir birlik idealini benimsemekte ve \u00fcmmet kavram\u0131n\u0131 ba\u011flant\u0131 ve i\u015f birli\u011fine referans veren bir zemin olarak alg\u0131lamaktad\u0131r. Ulus\u00f6tesi \u0130slami kimli\u011fin bir ifadesi olarak M\u00fcsl\u00fcman birli\u011fi fikri, k\u00fcresel M\u00fcsl\u00fcman kamusal alan\u0131nda \u00fcmmet merkezli dayan\u0131\u015fma pratikleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla somutla\u015fmaktad\u0131r.<\/span>4<\/sup><\/a><\/span> Siyaset bilimci Ejaz Akram\u2019\u0131n da belirtti\u011fi \u00fczere:<\/span><\/p>\n

\u201c\u00dcmmetin \u0130slami idealleri ortadan kalkmam\u0131\u015ft\u0131r; M\u00fcsl\u00fcman ulus\u00f6tesi \u00f6rg\u00fctlerin, ideolojilerin ve ileti\u015fim a\u011flar\u0131n\u0131n ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fabilme kapasitesi, genellikle fark edilenden \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir M\u00fcsl\u00fcman topluluk bilincinin varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir.\u201d<\/span>5<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Tarihsel olarak siyasi birlik, hilafet kurumu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sembolik d\u00fczeyde ifade edilmi\u015f; siyasi otoritenin merkezsizle\u015fmesine ve toprak temelli \u00e7o\u011fullu\u011fun kabul\u00fcne ra\u011fmen bu kurum M\u00fcsl\u00fcman bilin\u00e7te varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmalar, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n uluslararas\u0131 d\u00fcnya d\u00fczenine ili\u015fkin farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip olmakla birlikte, genel olarak siyasal hayatta \u0130slam\u2019\u0131n daha etkin bir rol \u00fcstlenmesini arzu ettiklerini g\u00f6stermektedir.<\/span>6<\/sup><\/a><\/span> \u00dcmmet bilinci; yerel ibadet mek\u00e2nlar\u0131n\u0131n t\u00fcz\u00fcklerinde, ulusal dini kurulu\u015flar\u0131n yap\u0131lar\u0131nda ve uluslararas\u0131 M\u00fcsl\u00fcman kurumlar\u0131n kurulu\u015f beyannamelerinde kendini g\u00f6stermektedir. D\u00fcnyan\u0131n en etkili ulus\u00f6tesi \u0130slami ihya hareketlerinin ve \u00f6rg\u00fctlenmelerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, a\u00e7\u0131k ya da \u00f6rt\u00fck bi\u00e7imde \u00fcmmet merkezli idealleri \u00f6ncelemekte ve M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir i\u015f birli\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki e\u011filimi canl\u0131 tutmaktad\u0131r. Bu e\u011filimin g\u00f6rece yak\u0131n tarihli bir \u00f6rne\u011fi, 2019 y\u0131l\u0131nda Malezya\u2019n\u0131n eski Ba\u015fbakan\u0131 Mahathir Muhammed\u2019in, T\u00fcrkiye, Malezya ve Pakistan \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde bir \u201cM\u00fcsl\u00fcman r\u00f6nesans\u0131\u201d \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmas\u0131d\u0131r.<\/span>7<\/sup><\/a><\/span>\u00a0 Her ne kadar Mahathir Muhammed ve \u0130mran Han bug\u00fcn \u00fclkelerinin y\u00f6netiminde olmasalar da, bu r\u00f6nesans \u00f6zlemi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte ve Malezya\u2019da \u00fcmmet perspektifine sahip yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 Enver \u0130brahim\u2019in se\u00e7ilmesiyle yeniden canlanmaktad\u0131r.<\/span>8<\/sup><\/a><\/span> T\u00fcm bu geli\u015fmeler, mevcut \u0130slamofobik d\u00fcnya d\u00fczenine alternatif olarak \u201cin\u015fa edici bir ortakl\u0131kta h\u00fck\u00fcmetleri ve halklar\u0131 birbirine ba\u011flayan\u201d bir \u201cUmut Hilali\u201dnin potansiyeline i\u015faret etmektedir.<\/span>9<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 itibar\u0131yla ulus\u00f6tesi bir perspektife sahiptir. \u0130ster k\u00f6kl\u00fc diasporik topluluklar\u0131n par\u00e7as\u0131 olsunlar, ister yeni g\u00f6\u00e7menler, \u00f6\u011frenciler, m\u00fclteciler ya da i\u015f insanlar\u0131 olsunlar; M\u00fcsl\u00fcmanlar d\u00fczenli ziyaretler, havaleler ve memleketlerindeki sosyo-politik geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip etmek suretiyle s\u0131n\u0131r \u00f6tesi ba\u011flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermektedir. \u0130nanca dayal\u0131 aidiyet duygusu \u00e7o\u011fu zaman, \u201cKud\u00fcs\u201d, \u201cSrebrenitsa\u201d ya da \u201cRohingyalar\u201d gibi \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m g\u00fcc\u00fc y\u00fcksek kavramlar etraf\u0131nda \u015fekillenen ve \u201ctehlike alt\u0131ndaki bir \u00fcmmeti\u201d simgeleyen anlat\u0131larla ili\u015fkilendirilmektedir.<\/span>10<\/sup><\/a><\/span> \u201c\u00dcmmet tek bir beden gibidir\u201d me\u00e2lindeki me\u015fhur hadis, ulus\u00f6tesi dini kimli\u011fi ayakta tutan ba\u011flay\u0131c\u0131 unsurlardan biri olarak s\u0131kl\u0131kla at\u0131f yap\u0131lan kutsal referanslar aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bu \u00fcmmet temelli empati, i\u015fgal alt\u0131ndaki Filistin\u2019de ya da Ke\u015fmir\u2019de ya\u015fanan bask\u0131lara kar\u015f\u0131 verilen tepkilerde ve Banglade\u015f ile Pakistan\u2019daki y\u0131k\u0131c\u0131 sellerin ard\u0131ndan sunulan insani yard\u0131mlarda tabandan gelen somut dayan\u0131\u015fma bi\u00e7imleriyle a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6zlemlenmektedir.<\/span><\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki dayan\u0131\u015fma, g\u00fcndelik etkile\u015fimlerde, sohbetlerde ve dualarda da tezah\u00fcr etmektedir. Bu dayan\u0131\u015fman\u0131n hem \u201c\u00e7ekici\u201d hem de \u201citici\u201d bir etkisinden s\u00f6z edilebilir.<\/span>11<\/sup><\/a><\/span> \u00c7ekici etki, Myanmar gibi b\u00f6lgelerde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 tehdit ve zul\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0131radan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi yo\u011fun \u00f6zde\u015fle\u015fmede g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130tici etki ise \u0130ran ve Suudi Arabistan gibi devletlerin, d\u0131\u015f politika hedeflerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken kurumlar, konferanslar, yay\u0131nlar ve finansal destekler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla M\u00fcsl\u00fcman birli\u011fini retorik d\u00fczeyde vurgulamalar\u0131nda kendini g\u00f6stermektedir. Devlet akl\u0131nda \u00e7o\u011fu zaman reel politikan\u0131n dini s\u00f6ylemin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesine ra\u011fmen, bu rejimlerin \u00fcmmet vurgusu, M\u00fcsl\u00fcman birli\u011fi idealinin kal\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir.<\/span><\/p>\n

Filistin topraklar\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00f6nl\u00fcnde m\u00fcstesna bir yere sahiptir ve Filistin halk\u0131n\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 zul\u00fcm, ku\u015faklar boyunca \u00fcmmet bilincinin merkezinde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan pek \u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman, Filistinlilere destek olmak \u00fczere harekete ge\u00e7mi\u015ftir. Bu ba\u011flamda dikkat \u00e7ekici \u00f6rneklerden biri, 1967 Arap-\u0130srail Sava\u015f\u0131\u2019nda \u00dcrd\u00fcn Hava Kuvvetleri saf\u0131nda sava\u015fan ve \u00fc\u00e7 \u0130srail u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcren Bengalli sava\u015f pilotu Seyfullah Azam\u2019\u0131n cesur giri\u015fimleridir.<\/span>12<\/sup><\/a><\/span> Bir ba\u015fka sars\u0131c\u0131 \u00fcmmet momenti ise 1969 y\u0131l\u0131nda Mescid-i Aks\u00e2\u2019ya y\u00f6nelik kundaklama sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ya\u015fanm\u0131\u015f; bu olay \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u00f6fkeye yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu geli\u015fmenin ard\u0131ndan Kud\u00fcs M\u00fcft\u00fcs\u00fc Emin el-H\u00fcseyn\u00ee, Kral Faysal ile birlikte uluslararas\u0131 bir konferans \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015f ve bu s\u00fcre\u00e7, \u0130slam Konferans\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn (\u0130\u0130T) kurulmas\u0131na giden yolu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Daha az bilinen bir ger\u00e7ek ise 1982\u2019de \u0130srail\u2019in L\u00fcbnan\u2019\u0131 i\u015fgalinin ard\u0131ndan yakla\u015f\u0131k 8.000 Banglade\u015fli gencin Filistin\u2019in \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in sava\u015fmak \u00fczere g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmas\u0131d\u0131r.<\/span>13<\/sup><\/a><\/span> Daha yak\u0131n d\u00f6nemde ise Filistin davas\u0131, tan\u0131nm\u0131\u015f siyaset\u00e7iler ve \u00fcnl\u00fc isimlerin deste\u011fiyle k\u00fcresel g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck kazanm\u0131\u015ft\u0131r. 2021 y\u0131l\u0131nda Pakistan\u2019\u0131n eski Ba\u015fbakan\u0131 \u0130mran Han, \u0130srail h\u00fck\u00fcmetinin sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz kalan Filistinlilere destek vermek amac\u0131yla ba\u015flat\u0131lan ve #WeStandWithPalestine etiketiyle k\u00fcresel \u00e7apta yay\u0131lan kampanyaya milyonlarca Twitter kullan\u0131c\u0131s\u0131yla birlikte kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr empatik s\u00f6ylem ve eylemler, g\u00fcndelik deneyim alanlar\u0131m\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 hissedilen ortak sorumluluk duygusunu peki\u015ftirmekte, Filistinlilere y\u00f6nelik s\u00fcregelen deste\u011fi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmakta ve \u00fcmmet merkezli aktivizmin pratikteki yans\u0131malar\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u00dcmmet bilinci, yak\u0131n zamanda Katar\u2019da d\u00fczenlenen D\u00fcnya Kupas\u0131 s\u0131ras\u0131nda da \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde sergilenmi\u015ftir. Baz\u0131 M\u00fcsl\u00fcman \u00fclke tak\u0131mlar\u0131n\u0131n gol att\u0131ktan sonra sahada secde etmeleri ve \u201cFree Palestine\u201d (\u00d6zg\u00fcr Filistin) bayraklar\u0131 ta\u015f\u0131malar\u0131 bu sembolik dindarl\u0131k g\u00f6stergelerinin ba\u015f\u0131nda gelmi\u015ftir. Fas Mill\u00ee Tak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n yar\u0131 finale y\u00fckselmesi, Endonezya\u2019da toplu dualara vesile olmu\u015f; d\u00fcnya genelinde milyonlarca M\u00fcsl\u00fcman i\u00e7in sokaklarda co\u015fkulu kutlamalar\u0131n nedeni h\u00e2line gelmi\u015ftir.<\/span>14<\/sup><\/a><\/span> \u0130spanya\u2019ya kar\u015f\u0131 kazan\u0131lan galibiyetin ard\u0131ndan bir gazetecinin \u015fu yorumu dikkat \u00e7ekicidir:<\/span><\/p>\n

\u201cFas M\u00fcsl\u00fcman bir \u00fclkedir ve son 16 turunda \u0130spanya ile oynanan penalt\u0131 at\u0131\u015flar\u0131 \u00f6ncesinde oyuncular Kur\u2019an\u2019\u0131n ilk s\u00fbresi olan F\u00e2tiha\u2019y\u0131 okudu. Ard\u0131ndan \u00e7eyrek finale y\u00fckseldikten ve ma\u00e7\u0131 kazand\u0131ktan sonra taraftarlar\u0131n\u0131n yan\u0131na ko\u015farak secdeye kapand\u0131lar. Bu esnada d\u00fcnyaya yaln\u0131zca Fasl\u0131 olmaktan duyduklar\u0131 gururu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u0130slam\u2019la iftihar ettiklerini de ilan ettiler ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda co\u015fkulu kutlamalara ilham verdiler.\u201d<\/span>15<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Daha somut ve etkili m\u00fcdahaleler ise \u00e7o\u011funlukla insani yard\u0131m alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Az\u0131nl\u0131k ya da \u00e7o\u011funluk ba\u011flam\u0131nda faaliyet g\u00f6steren M\u00fcsl\u00fcman uluslararas\u0131 sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n merkezine \u0130slami dayan\u0131\u015fma ilkesini yerle\u015ftirmektedir. Kuveyt merkezli International Islamic Charitable Organisation, Suudi Arabistan merkezli International Islamic Relief, \u0130ngiltere\u2019de faaliyet g\u00f6steren Ummah Welfare Trust ve One Ummah Charity bu ba\u011flamda \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00f6rnekler aras\u0131ndad\u0131r. <\/span>16<\/sup><\/a><\/span>\u00dcmmete hizmet etme sorumlulu\u011fu, baz\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 yaln\u0131zca maddi yard\u0131m sa\u011flamakla yetinmeyip do\u011frudan mazlum ve muhta\u00e7lara destek vermeye sevk etmektedir. Bu do\u011frultuda 1980\u2019lerdeki ilk Afgan sava\u015f\u0131, 1990\u2019lardaki Bosna krizi ve daha yak\u0131n d\u00f6nemde Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda y\u00fczlerce M\u00fcsl\u00fcman, \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6lgelerine giderek insani ve t\u0131bbi yard\u0131m faaliyetlerinde bulunmu\u015ftur. Bu \u00fcmmet duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131, \u0130zlanda ve El Salvador gibi co\u011frafi ve k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan olduk\u00e7a farkl\u0131 yerlerde dahi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n din karde\u015fleriyle ba\u011f kurmalar\u0131 ve s\u00f6z konusu davalarla \u00f6zde\u015fle\u015fmeleri \u015feklinde kendini g\u00f6stermektedir. Di\u011fer M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 sorumluluk bilinci, d\u00fcnya genelinde cuma hutbelerinin temel unsurlar\u0131ndan biri olmaya devam etmekte; imamlar, M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerde ve Bat\u0131 toplumlar\u0131nda \u00fcmmetin birli\u011fi ve selameti i\u00e7in dua etmektedir.<\/span>17<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

<\/h3>\n

3. Hilafeti Kim \u0130stiyor?<\/h3>\n

M\u00fcsl\u00fcman siyasi birli\u011fine y\u00f6nelik arzu, tarihsel olarak hilafet kurumu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla somutla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ne var ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201chilafet\u201d kavram\u0131, I\u015e\u0130D gibi yap\u0131lar\u0131n etkisiyle olumsuz \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlarla y\u00fckl\u00fc h\u00e2le gelmi\u015f; a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k ve ter\u00f6rizmle kurulan hatal\u0131 ili\u015fkilendirmeler nedeniyle kamusal alanda tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir terim olmu\u015ftur. Oysa tarih\u00e7i Hugh Kennedy\u2019nin <\/span>The Caliphate: The History of an Idea<\/span><\/i> adl\u0131 eserinde belirtti\u011fi \u00fczere, hilafetin \u00f6z\u00fcnde ilahi iradeye uygun bi\u00e7imde M\u00fcsl\u00fcman toplumu adaletle d\u00fczenleyen bir liderlik anlay\u0131\u015f\u0131 yatmaktayd\u0131.<\/span>18<\/sup><\/a><\/span> Ayr\u0131ca M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir hilafete sahip olmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi, \u00e2limlerin icm\u00e2s\u0131na dayanan normatif bir dini y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck olarak kabul edilmi\u015ftir.<\/span>19<\/sup><\/a><\/span> G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda pek \u00e7ok devletin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu krizler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve birle\u015fik bir M\u00fcsl\u00fcman medeniyetin; refah, g\u00fcvenlik ve yerli bir g\u00fc\u00e7 \u00fcretme potansiyeline sahip oldu\u011fu ve mevcut sorunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm sunabilece\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclmektedir.<\/span>20<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

\u00dcmmet dayan\u0131\u015fmas\u0131na y\u00f6nelik erken modern \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n izleri, son Osmanl\u0131 halifeli\u011finin 1924\u2019te ilgas\u0131ndan \u00f6nce ve sonra ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l boyunca ortaya \u00e7\u0131kan pek \u00e7ok giri\u015fimde g\u00f6r\u00fclmektedir. On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131 ile yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Pan-\u0130slamc\u0131 duyarl\u0131l\u0131k, \u0130slam co\u011frafyas\u0131n\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a hissedilmi\u015ftir. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Pan-\u0130slamc\u0131 kimli\u011fin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131, hilafetin son d\u00f6nemlerinde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 Bat\u0131\u2019n\u0131n yay\u0131lmac\u0131 g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 seferber etmeye y\u00f6nelik bir giri\u015fim olarak yorumlarken; di\u011ferleri, siyasi birli\u011fin \u0130slam\u2019\u0131n \u00f6z\u00fcnde yer alan bir ilke oldu\u011funu, her ne kadar tarih boyunca tutarl\u0131 bi\u00e7imde uygulanmam\u0131\u015f olsa da, vurgulamaktad\u0131r.<\/span>21<\/sup><\/a><\/span> Bu \u00e7er\u00e7evede, etkili son halife olarak g\u00f6r\u00fclen II. Abd\u00fclhamid\u2019in M\u00fcsl\u00fcman birli\u011fine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131n\u0131n samimi oldu\u011fu; zira onun \u201c\u00fcmmete ve \u00fcmmetin meselelerine yapt\u0131\u011f\u0131 vurgu, co\u011frafi olarak birbirinden uzak M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda \u2018ortak bir manevi dayan\u0131\u015fma\u2019 hissinin g\u00fc\u00e7lenmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f, her ne kadar bu dayan\u0131\u015fma pratikte anlaml\u0131 bir bi\u00e7imde hayata ge\u00e7irilememi\u015f olsa da\u201d ifade edilmektedir.<\/span>24<\/sup><\/a><\/span> Hilafet kurumunun ve temsil etti\u011fi sembolik birli\u011fin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, d\u00fcnya genelinde M\u00fcsl\u00fcman liderler ve gruplar taraf\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc tepkilerle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Hindistan\u2019daki M\u00fcsl\u00fcmanlar, Osmanl\u0131 halifesini t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hamisi olarak g\u00f6rmekteydi. Bu nedenle, daha geni\u015f bir Hintli M\u00fcsl\u00fcman anti-s\u00f6m\u00fcrge hareketinin par\u00e7as\u0131 olarak hilafeti savunmay\u0131 ama\u00e7layan Pan-\u0130slamc\u0131 \u201cHilafet Hareketi\u201d (Khilafat Movement) i\u00e7inde son derece etkin bir rol oynam\u0131\u015flard\u0131r. S\u00f6z konusu hareket, hilafet g\u00f6revlerini yerine getirmek \u00fczere t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcman ulus-devletlerin temsil edilece\u011fi, uluslararas\u0131 d\u00fczeyde se\u00e7ilmi\u015f bir konsey kurulmas\u0131 fikrini savunmu\u015ftur. <\/span>25<\/sup><\/a><\/span>Bu d\u00f6nemde, hilafet makam\u0131n\u0131n yeniden ihdas edilmesini talep eden \u00e7ok say\u0131da uluslararas\u0131 konferans d\u00fczenlenmi\u015f; hatta bu talepler, s\u00f6z konusu makama y\u00f6nelik birbiriyle rekabet eden iddialar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen dile getirilmi\u015ftir.<\/span>26<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

M\u0131s\u0131r\u2019da ise 1920\u2019lerin sonlar\u0131nda el-\u0130hv\u00e2n\u00fc\u2019l-M\u00fcslim\u00een hareketinin kurucusu olan \u0130mam Hasan el-Benn\u00e2 (\u00f6. 1949), \u00fcmmet kimli\u011fini g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde savunmu\u015f ve M\u00fcsl\u00fcman devletlerin sorunlar\u0131n\u0131 ele almak \u00fczere ortak bir \u00f6rg\u00fct kurmalar\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m, daha \u00f6nce b\u00fcy\u00fck \u015fair Muhammed \u0130kbal\u2019in, \u00fcmmetin bir \u201cM\u00fcsl\u00fcman Milletler Cemiyeti\u201d olu\u015fturmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki vizyonuyla da \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. <\/span>27<\/sup><\/a><\/span>Benzer bi\u00e7imde, 1940\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda kurulan etkili Cemaat-i \u0130slami hareketinin lideri Mevl\u00e2n\u00e2 Ebu\u2019l-A\u2018l\u00e2 el-Mevd\u00fbd\u00ee (\u00f6. 1979), \u00fcmmeti Pakistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde birle\u015ftirecek M\u00fcsl\u00fcmanlara \u00f6zg\u00fc bir \u201ccommonwealth\u201d modeli \u00f6nermi\u015ftir. Hem \u0130hvan hem de Cemaat-i \u0130slami hareketleri, Orta Do\u011fu ve Hint altk\u0131tas\u0131nda \u00fcmmet bilincinin g\u00fc\u00e7lenmesinde b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de kayda de\u011fer bir etki alan\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Hilafetin yeniden ihyas\u0131na y\u00f6nelik heyecan, iki sava\u015f aras\u0131 d\u00f6nemde zay\u0131flam\u0131\u015f; s\u00f6m\u00fcrge sonras\u0131 \u201cba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u201d s\u00fcrecinde ise yeni kurulan M\u00fcsl\u00fcman devletlerde milliyet\u00e7i e\u011filimlerin bask\u0131n h\u00e2le gelmesiyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00f6n\u00fcmlenmi\u015ftir. Hilafetin yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131, 1950\u2019lerin ba\u015f\u0131nda Filistin\u2019de \u015eeyh Takiyy\u00fcddin en-Nebh\u00e2n\u00ee taraf\u0131ndan kurulan Hizb-ut Tahrir hareketinin temel siyasi projesi h\u00e2line gelmi\u015ftir.<\/span>28<\/sup><\/a><\/span> Modern d\u00f6nemde bu fikri savunan \u00f6nemli isimlerden biri de, gayrim\u00fcslimlerin ve kom\u015fu gayrim\u00fcslim devletlerin haklar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten \u00e7a\u011fda\u015f bir hilafet tasavvuru geli\u015ftiren M\u0131s\u0131rl\u0131 hukuk\u00e7u Abd\u00fcrrezz\u00e2k es-Senh\u00fbr\u00ee\u2019dir. <\/span>29<\/sup><\/a><\/span>\u0130hvan ve Cemaat hareketleri de hilafeti uzun vadeli bir hedef olarak g\u00fcndemlerinde tutmu\u015f; ancak faaliyet g\u00f6sterdikleri ulus-devletlerin pragmatik siyasi ko\u015fullar\u0131 nedeniyle bu hedefi erteledikleri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u00c7i\u015ftiyye, Nak\u015fibendiyye ve T\u00eec\u00e2niyye gibi tasavvuf\u00ee tarikatlar ile Tebli\u011f Cemaati gibi k\u00fcresel etki alan\u0131na sahip dini hareketler de \u00fcmmet birli\u011finin \u00f6nemini vurgulamakta ve d\u00fcnya genelinde milyonlarca M\u00fcsl\u00fcmana ula\u015fmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Her ne kadar bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman \u00fcmmet temelli siyasi birlik idealine olumlu yakla\u015fsa da, bunun g\u00fcn\u00fcm\u00fczde nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fi hususu belirsizli\u011fini korumaktad\u0131r. Yirmi birinci y\u00fczy\u0131lda bir hilafet sistemini yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve tesis etmek, mevcut uluslararas\u0131 d\u00fczen g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda son derece g\u00fc\u00e7 bir giri\u015fimdir ve kavramsalla\u015ft\u0131rma ile yeniden canland\u0131rmaya dair pek \u00e7ok soruyu beraberinde getirmektedir. \u0130slam\u2019\u0131n merkez co\u011frafyalar\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmetlerin olu\u015fturaca\u011f\u0131 bir konfederasyon bi\u00e7iminde tasarlanan bir hilafet, ortak tarihsel deneyimlere sahip \u00fclkeleri Avrupa Birli\u011fi\u2019ne benzer bir \u015fekilde siyasi ve ekonomik istikrar temelinde bir araya getirebilecek mant\u0131kl\u0131 modellerden biri olarak de\u011ferlendirilmektedir. Bu yakla\u015f\u0131m, siyaset felsefecisi Abdelwahab el-Effendi\u2019nin <\/span>Who Needs an Islamic State<\/span><\/i> adl\u0131 eserinde savundu\u011fu; \u201ckat\u0131 bi\u00e7imde toprak temelli olmayan ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ulus-devletler yerine bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015fayan topluluklara dayanan\u201d bir siyasal yap\u0131 \u00f6nerisiyle de \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. <\/span>30<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Bununla birlikte temel bir soru varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir: G\u00fcn\u00fcm\u00fcz M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131, yirmi birinci y\u00fczy\u0131la uygun \u015fekilde yeniden tasavvur edilmi\u015f bir hilafeti ger\u00e7ekten istemekte midir? Sosyal bilimci M\u00fccteba Ali \u0130san\u00ee, <\/span>Muslim Public Opinion Toward the International Order<\/span><\/i> adl\u0131 yak\u0131n tarihli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcman kamuoyuna ili\u015fkin mevcut ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n hilafet sistemine y\u00f6nelik ger\u00e7ek destek d\u00fczeylerini yeterince incelemedi\u011fini ileri s\u00fcrmektedir. Anket verilerine dayanan analizleri, k\u00fcresel bir hilafetin alternatif bir uluslararas\u0131 y\u00f6neti\u015fim modeli olarak M\u00fcsl\u00fcman toplumlar genelinde kayda de\u011fer bir destek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koymaktad\u0131r. <\/span>31<\/sup><\/a><\/span> \u0130san\u00ee\u2019nin bu tespiti, 1980\u2019ler ve 1990\u2019larda Arap d\u00fcnyas\u0131nda Mark Tessler taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen ve Carnegie Middle East Governance and Islam Dataset\u2019te derlenen \u00f6nceki ara\u015ft\u0131rmalarla da \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. \u0130san\u00ee\u2019ye g\u00f6re yeni veriler, \u201chilafetin, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyan\u0131n geni\u015f kesimleri aras\u0131nda olduk\u00e7a pop\u00fcler bir siyasal model oldu\u011funu; mevcut d\u00fcnya d\u00fczeninin me\u015fruiyetiyle rekabet etti\u011fini, hatta baz\u0131 durumlarda onu a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d g\u00f6stermektedir. <\/span>32<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Siyasi birlik arzusunun yeni milenyumda da devam etti\u011fini, 2006 y\u0131l\u0131nda M\u0131s\u0131r, Fas, Endonezya ve Pakistan\u2019daki M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda yap\u0131lan bir Gallup ara\u015ft\u0131rmas\u0131 da ortaya koymaktad\u0131r. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00fc\u00e7te ikisi, \u201ct\u00fcm \u0130slam \u00fclkelerinin birle\u015ferek yeni bir hilafet olu\u015fturmas\u0131\u201d hedefini destekledi\u011fini belirtmi\u015ftir. <\/span>33<\/sup><\/a><\/span> Bununla birlikte destek oranlar\u0131, Endonezya\u2019da %38\u2019den Pakistan\u2019da %88\u2019e kadar de\u011fi\u015fmekte; bu durum alternatif y\u00f6neti\u015fim modellerine y\u00f6nelik tutumlar\u0131n ulusal ba\u011flamdan etkilendi\u011fini g\u00f6stermektedir. <\/span>34<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Uluslararas\u0131 Politika Tutumlar\u0131 Program\u0131 (PIPA) verilerine dayanan analizler, k\u00fcresel bir hilafete verilen deste\u011fin \u015eeriat\u2019a y\u00f6nelik olumlu tutumlarla ili\u015fkili oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r.<\/span>35<\/sup><\/a><\/span> \u015eeriat alt\u0131nda ya\u015famak isteyen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, k\u00fcresel bir hilafetin kurulmas\u0131n\u0131 destekleme e\u011filimi daha y\u00fcksektir. Bu tutum, ayn\u0131 zamanda pek \u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkede eksikli\u011fi hissedilen hesap verebilir y\u00f6neti\u015fim ve adil sosyal refah politikalar\u0131na duyulan \u00f6zlemi de yans\u0131t\u0131yor olabilir. Arab Barometer gibi kurulu\u015flar taraf\u0131ndan derlenen di\u011fer veriler de, demokrasinin pop\u00fclerli\u011fini korudu\u011funu; ancak k\u00fcresel hilafet fikrinin de bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu \u00fclkede g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kar\u015f\u0131l\u0131k buldu\u011funu g\u00f6stermektedir. \u0130san\u00ee bu durumu \u015fu \u015fekilde \u00f6zetlemektedir:<\/span><\/p>\n

\u201cM\u00fcsl\u00fcmanlar, etkili bir s\u00f6z hakk\u0131na sahip olduklar\u0131 ve temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan bir uluslararas\u0131 d\u00fczen istemektedir. Bu durum, uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlere verilen deste\u011fin yaln\u0131zca ekonomik faydac\u0131l\u0131\u011fa dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; aksine adalet, istikrar, refah ve kalk\u0131nma gibi, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyadaki toplumlar\u0131n derin bir bi\u00e7imde ihtiya\u00e7 duydu\u011fu daha genel taleplerle ili\u015fkili oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.\u201d <\/span>36<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan bu geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli anketler, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u201chilafet\u201d, \u201cdemokrasi\u201d ve \u201c\u015eeriat\u201d gibi kavramlardan ne anlad\u0131klar\u0131 sorusunu da g\u00fcndeme getirmektedir. Bu bulgular, hilafete y\u00f6nelik deste\u011fin kapsam\u0131n\u0131, bu deste\u011fin ulusal ba\u011flamlarda ne anlama geldi\u011fini ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte siyasi olarak birle\u015fmi\u015f bir \u00fcmmetin nas\u0131l bir yap\u0131ya sahip olabilece\u011fini inceleyen daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmalara duyulan ihtiyaca i\u015faret etmektedir. \u00c7evrim i\u00e7i sohbet odalar\u0131 ve tart\u0131\u015fma platformlar\u0131nda hilafet \u00fczerine yap\u0131lan payla\u015f\u0131mlar belirli ipu\u00e7lar\u0131 sunsa da, geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli kamuoyu yoklamalar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n temsil g\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktad\u0131r. <\/span>37<\/sup><\/a><\/span> Baz\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in hilafet fikri, I\u015e\u0130D ve el-Kaide gibi yap\u0131lar nedeniyle a\u015f\u0131r\u0131l\u0131kla \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmi\u015f; bu nedenle reddedilmektedir. Di\u011ferleri ise hilafetin dini bir zorunluluk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da modern d\u00fcnyada uygulanabilir olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, sahih ve \u00e7a\u011fda\u015f bir hilafet fikrini savunanlar, onu bir umut sembol\u00fc olarak g\u00f6rmektedir. Ovamir Anjum\u2019un bu konudaki de\u011ferlendirmesi dikkat \u00e7ekicidir: \u201cM\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyada stat\u00fckoyu s\u00fcrd\u00fcrme hayali bir kuruntudur; onu de\u011fi\u015ftirme hayali ise de\u011fildir. Mevcut d\u00fczen \u0130slam d\u0131\u015f\u0131d\u0131r, ahlaki de\u011fildir ve M\u00fcsl\u00fcmanlar ile genel olarak insanl\u0131k i\u00e7in onurlu bir gelece\u011fe d\u00fc\u015fmand\u0131r. Bu d\u00fczeni korumak isteyenler, say\u0131ca azalan dar bir elit kesimdir.\u201d<\/span>38<\/sup><\/a><\/span> Otoriter M\u00fcsl\u00fcman rejimlerin ve g\u00fc\u00e7l\u00fc gayrim\u00fcslim devletlerin, adil ve hesap verebilir bir alternatif y\u00f6neti\u015fim sistemi olarak hilafet fikrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmalar\u0131 olduk\u00e7a anlaml\u0131d\u0131r; zira b\u00f6yle bir yap\u0131, mevcut \u00e7\u0131kar dengelerini tehdit edebilecektir. M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerdeki y\u00f6netici elitler, \u0130slami duyarl\u0131l\u0131\u011fa sahip yeni bir M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7lik ku\u015fa\u011f\u0131yla birlikte ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan sosyo-politik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn fark\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/p>\n

<\/h3>\n

4. GUMEES: K\u00fcresel, Kentli, E\u011fitimli ve \u0130ngilizce Konu\u015fan M\u00fcsl\u00fcmanlar<\/h3>\n

Makro, mezo ve mikro d\u00fczeylerde ele almam\u0131z gereken pek \u00e7ok zorlu mesele bulunmakla birlikte, \u00fcmmet olarak n\u00fcfusumuzun son y\u00fczy\u0131lda kayda de\u011fer bi\u00e7imde artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlamak \u00f6nemlidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fcmmet, yakla\u015f\u0131k iki milyarl\u0131k gen\u00e7 ve dinamik bir n\u00fcfusa sahiptir; n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 30 ya\u015f\u0131n alt\u0131ndad\u0131r.<\/span>39<\/sup><\/a><\/span> H\u00e2lihaz\u0131rda insanl\u0131\u011f\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 20\u2019sini olu\u015fturan M\u00fcsl\u00fcmanlar, \u00e7ok say\u0131da kayna\u011fa sahip olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, d\u00fcnya genelinde benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde da\u011f\u0131lm\u0131\u015f ve birbirine ba\u011flanm\u0131\u015f y\u00fcz milyonlarca e\u011fitimli bireyi de b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. K\u00fcreselle\u015fme; anl\u0131k ileti\u015fim teknolojileri, seyahat ve ticaret imk\u00e2nlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcmmet bilincinin g\u00fc\u00e7lenmesine katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, giderek daha fazla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n h\u00e2kim oldu\u011fu bir d\u00fcnyada, tek ba\u015f\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fclemeyecek karma\u015f\u0131k sorunlar\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

Bu t\u00fcr zorluklarla ba\u015fa \u00e7\u0131kabilmek, ancak toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel, dini, ekonomik ve siyasi etkile\u015fimler ile i\u015f birliklerinin g\u00fc\u00e7lendirilmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilecek b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli bir kolektif \u00e7abay\u0131 gerektirmektedir. Bu y\u00f6nde harekete ge\u00e7ebilecek entelekt\u00fcel ve maddi kaynaklara sahip oldu\u011fumuz a\u00e7\u0131kt\u0131r ve bu s\u00fcre\u00e7 belirli d\u00fczeylerde h\u00e2lihaz\u0131rda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r; ancak daha fazlas\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman toplumlar, zaten \u201cBat\u0131\u201d ve d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer medeniyetleriyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumdad\u0131r. K\u00fcreselle\u015fmi\u015f siyasi ve ekonomik entegrasyonun ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n ac\u0131 sonu\u00e7lar\u0131, Rusya\u2019n\u0131n Ukrayna\u2019y\u0131 i\u015fgali sonras\u0131nda Afrika\u2019da ya\u015fanan g\u0131da, finans ve enerji krizlerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span>40<\/sup><\/a><\/span> Ukrayna\u2019dan ithal edilen bu\u011fdaya ba\u011f\u0131ml\u0131 olan L\u00fcbnan, M\u0131s\u0131r, Libya, Umman, Suudi Arabistan, Yemen, Tunus, \u0130ran, \u00dcrd\u00fcn ve Fas da bu s\u00fcre\u00e7ten etkilenmi\u015f; g\u0131da fiyatlar\u0131nda ciddi art\u0131\u015flar ve \u00f6zellikle yoksul \u00fclkeler i\u00e7in a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Buna ra\u011fmen, \u00f6zellikle olumlu toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin \u00f6n saflar\u0131nda yer alan M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7li\u011fin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ivme sayesinde, daha iyi bir gelece\u011fe dair umut varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. <\/span>41<\/sup><\/a><\/span> Gen\u00e7 M\u00fcsl\u00fcmanlar; d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc siyaset, toplumsal aktivizm ve dini ihya s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131l\u0131rken, yeni medya bi\u00e7imlerini, k\u00fcresel piyasalar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel formlar\u0131 \u015fekillendirmekte; bu yolla toplumlar\u0131n yeniden in\u015fas\u0131nda etkin rol oynamaktad\u0131r. <\/span>42<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Bu gen\u00e7 ku\u015fak, s\u0131kl\u0131kla siyasal s\u00fcre\u00e7lere d\u00e2hil olarak toplumsal bilin\u00e7 kazanmakta ve d\u00fcnya genelinde farkl\u0131 sosyal, siyasal ve dini reform hareketlerinin temel insan kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. <\/span>43<\/sup><\/a><\/span> Alchemiya\u2019n\u0131n (Netflix\u2019in M\u00fcsl\u00fcman versiyonu olarak tan\u0131mlanan platform) CEO\u2019su Navid Akhtar, bu ku\u015fa\u011f\u0131 \u201cGUMEES\u201d olarak adland\u0131rmaktad\u0131r. <\/span>44<\/sup><\/a><\/span> GUMEES, sanat, i\u015f d\u00fcnyas\u0131, yarat\u0131c\u0131 end\u00fcstriler, dini ilimler, medya, gazetecilik ve spor gibi pek \u00e7ok alanda temay\u00fcz eden; \u201cM\u00fcsl\u00fcman Atlantik\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan co\u011frafyalar aras\u0131nda dola\u015fan, dini ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek k\u00fcresel bir elit grubu ifade etmektedir. <\/span>45<\/sup><\/a><\/span> \u00a0Sahip olduklar\u0131 e\u011fitim, sosyal sermaye ve dijital teknolojilerin sundu\u011fu imk\u00e2nlar, bu ku\u015fa\u011f\u0131n yeni ba\u011flant\u0131lar kurmas\u0131n\u0131 ve \u00f6rg\u00fctlenme ile eylem alan\u0131nda yeni imk\u00e2nlar geli\u015ftirmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sosyolojik bir ku\u015fak olarak GUMEES\u2019in say\u0131sal olarak h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmesi ve olumlu toplumsal de\u011fi\u015fim \u00fczerinde belirleyici bir etki olu\u015fturmas\u0131 beklenmektedir. <\/span>46<\/sup><\/a><\/span> Dijital alanlardaki yetkinlikleri, bir t\u00fcr \u201csanal \u00fcmmet\u201din olu\u015fmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f; \u0130ngilizceyi ileti\u015fim ve bilgi aktar\u0131m dili olarak kullanan benzer hassasiyetlere sahip M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7ler, t\u00fcm k\u0131talarda birbirleriyle a\u011flar kurmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7, yeni kavramsal kategorilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r:<\/span><\/p>\n

\u201cAnglofon \u0130slam\u201d, co\u011frafi a\u00e7\u0131dan \u0130ngilizcenin en yayg\u0131n konu\u015fuldu\u011fu (Birle\u015fik Krall\u0131k, Kuzey Amerika ve Avustralya) ya da farkl\u0131 d\u00fczeylerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kapsama, \u0130ngilizcenin resm\u00ee dil olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde okuryazarl\u0131k d\u00fczeyinin y\u00fcksek oldu\u011fu Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ile eski Britanya s\u00f6m\u00fcrgeleri de d\u00e2hildir. <\/span>47<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

\u0130ngilizcenin k\u00fcresel lingua franca konumu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu durum \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Her ne kadar \u0130ngilizcenin s\u00f6m\u00fcrgeci bir ge\u00e7mi\u015fi bulunsa da, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yerel ve k\u00fcresel meseleleri yans\u0131tan ortak tart\u0131\u015fmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 bir araya getirebilecek uluslararas\u0131 bir ileti\u015fim dili i\u015flevi g\u00f6rme potansiyeline sahiptir. \u0130ngilizce \u00fczerinden ileti\u015fim kurmak, di\u011fer dillerin \u00f6nemini azaltmamakta; aksine bu ku\u015fa\u011f\u0131n \u00e7okdilli kapasitesine ve e\u011fitimli M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7ler aras\u0131nda \u0130ngilizcenin fiil\u00ee kullan\u0131m\u0131na i\u015faret etmektedir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki on be\u015f y\u0131l i\u00e7inde M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun, gayrim\u00fcslim n\u00fcfusa k\u0131yasla yakla\u015f\u0131k iki kat h\u0131zla artmas\u0131 beklenmektedir. Mevcut e\u011filimler devam ederse, 2030 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde M\u00fcsl\u00fcmanlar, d\u00fcnya n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 26\u2019s\u0131n\u0131 olu\u015fturabilir. <\/span>48<\/sup><\/a><\/span> Pew Ara\u015ft\u0131rma Merkezi\u2019ne g\u00f6re, 2010\u20132050 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu \u00fclkelerdeki y\u00fcksek do\u011furganl\u0131k oranlar\u0131 ile iyile\u015fen sa\u011fl\u0131k ve ekonomik ko\u015fullar, M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun d\u00fcnya n\u00fcfusunun geneline k\u0131yasla iki kat daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesine yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/span>49<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck dini toplulu\u011fu olarak Hristiyanlar\u0131 geride b\u0131rakabilir. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 60\u2019\u0131 Asya-Pasifik b\u00f6lgesinde, yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 20\u2019si ise gen\u00e7 n\u00fcfusun yar\u0131dan fazla oldu\u011fu Orta Do\u011fu ve Kuzey Afrika\u2019da ya\u015famaktad\u0131r. Avrupa ve Amerika\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman az\u0131nl\u0131klar\u0131n n\u00fcfusu da g\u00f6\u00e7 ve do\u011fal art\u0131\u015f nedeniyle y\u00fckselmeye devam edecektir. 2030 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Avrupa\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k 58 milyona, Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ndeki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun ise 6 milyonun \u00fczerine \u00e7\u0131kmas\u0131 beklenmektedir. \u00c7o\u011funluk ve az\u0131nl\u0131k ba\u011flamlar\u0131nda artan M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7 n\u00fcfus, toplumsal akt\u00f6rler h\u00e2line geldik\u00e7e ve sosyal hareketlere kat\u0131ld\u0131k\u00e7a belirleyici bir \u00f6nem kazanacakt\u0131r. Bu demografik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, ya\u015flanan n\u00fcfus ve g\u00f6rece d\u00fc\u015f\u00fck do\u011furganl\u0131k oranlar\u0131na sahip Bat\u0131 toplumlar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 da etkileyebilir. K\u00fcresel etkile\u015fim, \u00f6zellikle \u201cAlfa Ku\u015fa\u011f\u0131\u201dn\u0131n ergenli\u011fe eri\u015fmesi ve Z Ku\u015fa\u011f\u0131 ile Y Ku\u015fa\u011f\u0131\u2019n\u0131n ya\u015f ald\u0131k\u00e7a toplumsal etkilerinin artmas\u0131yla birlikte, gen\u00e7 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n siyasi ve toplumsal y\u00f6nelimlerini \u015fekillendirmeyi s\u00fcrd\u00fcrecektir. Bu durum hem bir meydan okuma hem de \u00f6nemli bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirilebilir. \u0130yimser bir perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n toplumlar\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirecek olumlu toplumsal projelere aktif katk\u0131 sunmalar\u0131 i\u00e7in yeni imk\u00e2nlar do\u011fmaktad\u0131r.<\/span>50<\/sup><\/a><\/span> Her ne kadar baz\u0131 M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7ler dinle ba\u011flar\u0131n\u0131 zay\u0131flat\u0131yor olsa da, buna kar\u015f\u0131t bir e\u011filim olarak, di\u011ferlerinin \u0130slam\u2019la \u00f6zde\u015fle\u015fme d\u00fczeyinin artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmektedir. <\/span>51<\/sup><\/a><\/span> Kolektif bir dini kimli\u011fe duyulan \u00f6zlem, yaln\u0131zca kriz durumlar\u0131nda ac\u0131 \u00e7ekenlere y\u00f6nelik duyarl\u0131l\u0131kla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir; ampirik \u00e7al\u0131\u015fmalar bu durumu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin 1997\u20132003 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir ara\u015ft\u0131rma, Endonezya, Malezya, Pakistan, M\u0131s\u0131r, \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019de g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u201c\u00fcmmet bilinci\u201dnin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmi\u015ftir.<\/span>52<\/sup><\/a><\/span> \u00a0M\u00fcsl\u00fcmanlara \u00f6z kimlik tan\u0131mlamalar\u0131 soruldu\u011funda, d\u00fcnya genelindeki di\u011fer M\u00fcsl\u00fcmanlarla kurduklar\u0131 ba\u011flar\u0131n \u00fcst s\u0131ralarda yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bir\u00e7ok kamuoyu ara\u015ft\u0131rmas\u0131, inanca dayal\u0131 kimli\u011fin ulusal kimli\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6stermektedir. Nitekim 2015 y\u0131l\u0131nda Malezya\u2019da yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada, Malay M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n y\u00fczde 60\u2019\u0131 kendilerini \u00f6ncelikle M\u00fcsl\u00fcman olarak tan\u0131mlarken, yaln\u0131zca y\u00fczde 27\u2019si \u00f6ncelikle Malezyal\u0131 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span>53<\/sup><\/a><\/span> Avustralya\u2019da Latin Amerika k\u00f6kenli ve T\u00fcrk k\u00f6kenli ikinci ku\u015faklar \u00fczerine yap\u0131lan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir analiz de, \u0130slam\u2019\u0131n etnik s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fan bir kimlik sundu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. <\/span>54<\/sup><\/a><\/span> \u00a0Baz\u0131 gen\u00e7 M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in \u0130slam\u2019la daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00f6zde\u015fle\u015fme teolojik saiklerden kaynaklan\u0131rken, di\u011ferleri i\u00e7in bu durum ayr\u0131mc\u0131l\u0131k deneyimleri ve Filistin, Ke\u015fmir ya da Myanmar gibi b\u00f6lgelerdeki dinda\u015flar\u0131n\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 zul\u00fcmle kurulan \u00f6zde\u015flikten beslenmektedir. Bu bulgular, Bel\u00e7ika, Hollanda ve \u0130sve\u00e7\u2019teki be\u015f \u015fehirde ya\u015fayan ikinci ku\u015fak M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7ler \u00fczerine yap\u0131lan ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ki\u015fisel kimli\u011fin \u201ctart\u0131\u015fmal\u0131 bir kolektif kimlikle\u201d ili\u015fkilendirilmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmayla da desteklenmektedir. <\/span>55<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Dini ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek bu ku\u015fak, \u00fcmmet duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr ve toplumsal aktivizm alanlar\u0131nda da ifade etmektedir. Siyaset bilimci Hi\u015fam Aidi, <\/span>Race, Empire and the New Muslim Youth Culture<\/span><\/i> adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, son on y\u0131llar boyunca d\u00fcnya genelindeki farkl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7 ku\u015faklar aras\u0131nda \u0130slam, m\u00fczik ve siyaset aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131n nas\u0131l geli\u015fti\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Bu bulgular, Suhail Daulatzai\u2019nin <\/span>Black Star, Crescent Moon<\/span><\/i> adl\u0131 eserinde vurgulad\u0131\u011f\u0131; Siyah M\u00fcsl\u00fcmanlar, radikal aktivistler ve \u201cM\u00fcsl\u00fcman \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya\u201d aras\u0131ndaki ortak tarihle de \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. <\/span>56<\/sup><\/a><\/span> Daulatzai, pek \u00e7ok rap sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u015fark\u0131 s\u00f6zlerinde \u0130slami terminolojiye yer verdi\u011fini ve k\u00fcresel M\u00fcsl\u00fcman davalar\u0131na destek g\u00f6ndermeleri yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. \u00d6rne\u011fin A Tribe Called Quest grubu, 1990\u2019lar\u0131n ortalar\u0131ndan sonlar\u0131na do\u011fru a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde \u0130slam\u2019\u0131 benimsemi\u015f ve daha sonra \u201cThe Ummah\u201d adl\u0131 bir olu\u015fum kurmu\u015ftur. \u00dcmmet dayan\u0131\u015fmas\u0131, Zain Bhika, Sami Yusuf ve Maher Zain gibi Anglofon ilahi (nasheed) sanat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n eserlerinde de temel bir tema olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr\u00fcn erken \u00f6rneklerinden biri ise, Yusuf \u0130slam\u2019\u0131n Sovyet i\u015fgalinin ard\u0131ndan Afganistan\u2019la dayan\u0131\u015fmay\u0131 konu alan \u015fark\u0131s\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir. <\/span><\/span>57<\/sup><\/a><\/span> <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

5. Sanal Bir \u00dcmmet<\/h3>\n

1990\u2019lar\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n interneti erken d\u00f6nemde kullanmaya ba\u015flamas\u0131, bireylerin sanal fetva bankalar\u0131na eri\u015fmesini, din\u00ee metinler \u00fczerinde arama yapmas\u0131n\u0131 ve d\u00fcnya genelindeki benzer hassasiyetlere sahip topluluklarla ba\u011flant\u0131 kurmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan \u00e7e\u015fitli \u00e7evrim i\u00e7i platformlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu e\u011filimler son yirmi y\u0131lda artarak devam etmi\u015f; \u00e7ok say\u0131da web portal\u0131, sosyal medya aray\u00fcz\u00fc ve dijital \u00e7evrim i\u00e7i platformun olu\u015fmas\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcmmet temelli a\u011f kurma pratikleri internet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla h\u0131z kazanm\u0131\u015f; \u00f6zellikle Facebook, WhatsApp ve Telegram gruplar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir yayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131yla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u00e2le gelmi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131 i\u015f birli\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik arzu, \u00e7evrim i\u00e7i tart\u0131\u015fmalarda neredeyse s\u00fcrekli g\u00fcndemde yer almaktad\u0131r. Dijital ortamda geli\u015fen \u00fcmmet bilinci, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte a\u011f kurmalar\u0131n\u0131n ve kolektif eyleme d\u00f6n\u00fc\u015febilen ulus\u00f6tesi ba\u011flant\u0131lar geli\u015ftirmelerinin en belirgin yollar\u0131ndan biridir:<\/span><\/p>\n

\u201cArt\u0131k topluluk i\u00e7indeki liderlerle a\u011f kurmak i\u00e7in Facebook\u2019u kullan\u0131yorum\u2014aktif zihinlerin bir araya gelebilece\u011fi ve bu \u00fcmmete hizmet etmek \u00fczere birbirini seferber edebilece\u011fi bir kanala ihtiyac\u0131m\u0131z var. Hen\u00fcz de\u011ferlendirilmemi\u015f b\u00fcy\u00fck bir yetenek havuzumuz var ve sosyal a\u011f sitelerinin bu potansiyeli a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.\u201d <\/span>58<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Yukar\u0131daki ifade, pek \u00e7ok gen\u00e7 M\u00fcsl\u00fcman\u0131n sosyal medyay\u0131 kendi tarihleri ve \u0130slami kimlikleri hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmek ve dijital ileti\u015fim teknolojilerinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6nce m\u00fcmk\u00fcn olmayan bi\u00e7imlerde bir araya gelmek i\u00e7in nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 temsil etmektedir. Latin k\u00f6kenli M\u00fcsl\u00fcmanlar ile b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman topluluklardan co\u011frafi olarak uzak b\u00f6lgelerde ya\u015fayan m\u00fchtediler, interneti ulus\u00f6tesi bir \u0130slami kimlikle ba\u011flant\u0131 kurman\u0131n temel bir arac\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r. <\/span>59<\/sup><\/a><\/span>Sanal \u00fcmmet ba\u011flan\u0131rl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik ilgi giderek artmakta; \u00c7in \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi (yakla\u015f\u0131k 20 milyon M\u00fcsl\u00fcman\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen \u00fclkelerde g\u00f6r\u00fclen) devlet m\u00fcdahalelerine ra\u011fmen, di\u011fer m\u00fcminlerle temas kurman\u0131n en elveri\u015fli yolu olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/span>60<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015fte hac ibadeti, \u00fcmmet bilincini g\u00fc\u00e7lendiren en \u00f6nemli y\u0131ll\u0131k bulu\u015fma niteli\u011fini ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Ortak ibadetin yan\u0131 s\u0131ra, co\u011frafi mesafeler nedeniyle ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc m\u00fcmk\u00fcn olmayan \u00f6l\u00e7ekte kar\u015f\u0131la\u015fmalar ve fikir al\u0131\u015fveri\u015fleri i\u00e7in de bir zemin sunmaktayd\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n y\u00fcz y\u00fcze bir araya gelmesi, Kur\u2019an\u2019daki \u201cbirbirinizi tan\u0131yas\u0131n\u0131z\u201d (ta\u02bf\u00e2ruf) emrinin fiil\u00ee bir tezah\u00fcr\u00fcyd\u00fc. M\u00fcsl\u00fcman imparatorluklar\u0131n ticaret yollar\u0131n\u0131 geni\u015fletmesiyle s\u0131n\u0131r a\u015fan seyahatler do\u011fal bi\u00e7imde artm\u0131\u015f; \u00e7e\u015fitli s\u00fbf\u00ee tarikatlar, \u0130slam\u2019\u0131n Arap Yar\u0131madas\u0131\u2019ndan Endonezya\u2019ya kadar yay\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015ftur. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, din\u00ee ilim tahsili amac\u0131yla r\u0131hleye \u00e7\u0131kan \u00e2limler ve \u00f6\u011frenciler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da \u00f6nemli hareketlilikler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span>61<\/sup><\/a><\/span> Bu dinamiklerin pek \u00e7o\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de devam etmektedir; ancak art\u0131k e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir yo\u011funlukta. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman, \u0130slami tarih a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin destinasyonlara y\u00f6nelik \u201chelal tatil\u201d paketleri sunan seyahat acentelerinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 sayesinde turistik ama\u00e7l\u0131 seyahat edebilmektedir. Bu durum, baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in ziyaret ettikleri T\u00fcrkiye, Fas ve Malezya gibi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 tercih etti\u011fi pop\u00fcler \u00fclkelerde ticari giri\u015fimler ba\u015flatma ve ekonomik f\u0131rsatlar kovalamaya da vesile olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n

Ekonomik kalk\u0131nma ve \u00f6z yeterlilik, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi ve birlik in\u015fas\u0131n\u0131n \u00f6nemli ara\u00e7lar\u0131ndan biridir. Uluslararas\u0131 ticaretin bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck potansiyel, helal sertifikal\u0131 \u00fcr\u00fcnlere y\u00f6nelen gen\u00e7 M\u00fcsl\u00fcman giri\u015fimciler, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar, profesyoneller ve t\u00fcketiciler taraf\u0131ndan k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte beslenmektedir. <\/span>62<\/sup><\/a><\/span> <\/span>The State of the Global Islamic Economy<\/i> 2016\/17 raporuna g\u00f6re M\u00fcsl\u00fcmanlar 2015 y\u0131l\u0131nda 1,9 trilyon dolar\u0131n \u00fczerinde harcama yapm\u0131\u015f; bu rakam 2019 y\u0131l\u0131nda g\u0131da, ila\u00e7, kozmetik, moda, seyahat ile medya\/e\u011flence sekt\u00f6rleri genelinde 2,02 trilyon dolara y\u00fckselmi\u015ftir. <\/span>63<\/sup><\/a><\/span> \u015eeriat\u2019a uygun finans \u00fcr\u00fcnlerine y\u00f6nelik s\u00fcrekli artan talep ve ana ak\u0131m perakende kanallar\u0131nda helal \u00fcr\u00fcnlerin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, \u201cM\u00fcsl\u00fcman Sterlini\/Dolar\u0131\u201d olarak nitelendirilen ekonomik g\u00fcc\u00fcn etkisini ortaya koymaktad\u0131r. \u0130ktisat\u00e7\u0131 Mesudul \u00c2lem \u00c7oudhur\u00ee, \u201c\u00dcmmet temelli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn piyasa g\u00fcd\u00fcml\u00fc s\u00fcre\u00e7lerden do\u011fmas\u0131 gerekti\u011fini; dolay\u0131s\u0131yla bu uyan\u0131\u015f\u0131n k\u00fcresel M\u00fcsl\u00fcman taban\u0131n ticari, giri\u015fimci, \u00f6rg\u00fctsel ve kurumsal dinamiklerinden kaynaklanaca\u011f\u0131n\u0131\u201d savunmaktad\u0131r. <\/span>64<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Bu helal kimlik ekonomisi cesaret verici olmakla ve artan ekonomik g\u00fcc\u00fc temsil etmekle birlikte, \u0130slam\u2019\u0131n metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmas\u0131 ve ki\u015fisel \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, ekonomik adaleti, israf\u0131n \u00f6nlenmesini ve \u00e7evreye sayg\u0131y\u0131 esas alan etik bir \u0130slami \u00e7er\u00e7eveye dayanmas\u0131 gerekmektedir. Ayr\u0131ca M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerin birbirini destekledi\u011fi daha stratejik bir yakla\u015f\u0131m\u0131 da zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr bir ekonomik i\u015f birli\u011fi fikri, 1990\u2019lar\u0131n ortalar\u0131nda k\u0131sa s\u00fcreli ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde T\u00fcrkiye Ba\u015fbakan\u0131 Necmettin Erbakan taraf\u0131ndan savunulan \u201cM\u00fcsl\u00fcman ortak pazar\u0131\u201d vizyonunun da bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. <\/span>65<\/sup><\/a><\/span> Erbakan, ekonomik dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak ve ABD dolar\u0131 gibi bask\u0131n para birimlerine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltmak amac\u0131yla alt\u0131n dinar\u0131n, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyada ortak bir para birimi olarak yeniden tedav\u00fcle sokulmas\u0131n\u0131 da hedeflemi\u015ftir. Bu vizyon, 15 Haziran 1997\u2019de \u0130stanbul\u2019da kurulan Geli\u015fen Sekiz \u00dclke (D-8) \u00f6rg\u00fct\u00fcyle somutla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span>66<\/sup><\/a><\/span> D-8; Banglade\u015f, M\u0131s\u0131r, Endonezya, \u0130ran, Malezya, Nijerya, Pakistan ve T\u00fcrkiye\u2019den olu\u015fmakta; \u00fcyeleri aras\u0131nda stratejik ili\u015fkilerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini ve ticaretin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. \u00dcye \u00fclkeler aras\u0131ndaki mevcut ticaret hacminin yakla\u015f\u0131k 100 milyar dolar olmas\u0131, bu yap\u0131n\u0131n ekonomik i\u015f birli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kayda de\u011fer bir potansiyele sahip oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. <\/span>67<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Siyasi etki g\u00fcc\u00fcne sahip bir di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman ekonomik dayan\u0131\u015fma bi\u00e7imi ise \u201c\u00fcmmet temelli boykotlar\u201dd\u0131r. Ai\u015fe Keramat Baig, bu kavram\u0131; din\u00ee de\u011ferlere hakaret eden \u00fcr\u00fcnler \u00fcreten ya da M\u00fcsl\u00fcman topluluklara y\u00f6nelik bask\u0131lara i\u015ftirak eden \u015firket ve devletlere kar\u015f\u0131 M\u00fcsl\u00fcman toplumlar taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan stratejik boykotlar\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in kullanmaktad\u0131r. <\/span>68<\/sup><\/a><\/span> Ekonomik boykotlar\u0131n y\u00f6netilmesi son derece zor ve maliyetlidir. Nitekim \u0130srail \u00fcr\u00fcnlerine kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen BDS hareketi, 2005 y\u0131l\u0131nda <\/span>Jyllands-Posten<\/i> karikat\u00fcrleri krizi sonras\u0131nda Danimarka \u00fcr\u00fcnlerine uygulanan boykot ve Amerika\u2019n\u0131n Irak\u2019\u0131 i\u015fgalinin ard\u0131ndan McDonald\u2019s\u2019a y\u00f6nelik tepkiler\u2014\u015firketin M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 300 \u015fubesini kapatmak zorunda kalmas\u0131yla sonu\u00e7lanan s\u00fcre\u00e7\u2014bu durumun \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnekleri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

<\/h2>\n

6. \u00dcmmet Birli\u011fini Yeniden D\u00fc\u015f\u00fcnmek<\/h3>\n

Mevcut durumumuzu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmek, \u00f6ncelikle d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerimizi\u2014\u00f6zellikle de art\u0131k sorgulamaks\u0131z\u0131n benimsedi\u011fimiz temel varsay\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131, kavramsal \u00e7er\u00e7evelerimizi ve mant\u0131k \u00f6rg\u00fclerimizi\u2014ele\u015ftirel bi\u00e7imde g\u00f6zden ge\u00e7irmeyi ve gerekti\u011finde de\u011fi\u015ftirmeyi gerektirir. Bu s\u00fcre\u00e7, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlayan ve ufku daraltan i\u015flevsiz kabullerin ve d\u00fc\u015f\u00fcnme kal\u0131plar\u0131n\u0131n terk edilmesini de zorunlu k\u0131lar. Ba\u015fka bir ifadeyle, k\u00f6t\u00fcmser ya da savunmac\u0131 bir tutum yerine, \u201cyapabiliriz\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 esas alan, \u00e7\u00f6z\u00fcm odakl\u0131 bir zihniyetin te\u015fvik edilmesi gerekmektedir. M\u00fcsl\u00fcman birli\u011fini art\u0131rma meselesi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 problemidir; \u201cbarda\u011f\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131n dolu oldu\u011fu\u201d perspektifi, \u201cyar\u0131s\u0131n\u0131n bo\u015f oldu\u011fu\u201d alg\u0131s\u0131na tercih edilmelidir. Gelecekte \u00fcmmet dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yeniden tahayy\u00fcl edebilmek i\u00e7in ahlaki bir vizyona sahip olmam\u0131z ve etik bir ulus\u00f6tesi topluluk olarak hareket etmemiz elzemdir. \u0130ktisat\u00e7\u0131 Rodney Shakespeare bu hususa \u015fu \u015fekilde dikkat \u00e7ekmektedir:<\/span><\/p>\n

\u201c\u00dcmmet, kendisini de\u011fersizle\u015ftiren, enerjisini d\u00fc\u015f\u00fcren, s\u00f6m\u00fcren, a\u015fa\u011f\u0131layan, denetim alt\u0131na alan ve her bak\u0131mdan potansiyelini tam anlam\u0131yla geli\u015ftirmesini engelleyen aldatmacalar\u0131 kavrayabildi\u011fi takdirde, bug\u00fcn\u00fcn olumsuz tablosunu d\u00fczeltebilir ve g\u00f6rkemli bir gelecek in\u015fa edebilir. Bu aldatmacalar, ekonomi, ahlak ve para ile bunlar\u0131n birbirleriyle olan ili\u015fkileriyle ilgilidir.\u201d <\/span>69<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Bu do\u011frultuda, \u00f6rnek olarak \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmeli ve farkl\u0131 disiplinlerden din\u00ee ve sek\u00fcler liderler ile uzmanlar\u0131n i\u015f birli\u011fini kolayla\u015ft\u0131rarak bilgi ve tecr\u00fcbemizi ortak bir zeminde bulu\u015fturmal\u0131y\u0131z. Ayn\u0131 zamanda mezhepsel olmayan, etik, yarat\u0131c\u0131 ve gelecek odakl\u0131 bir liderlik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 besleyen taban temelli a\u011flar\u0131n geli\u015ftirilmesi gerekmektedir. Bu hedefler, sorunlara yakla\u015f\u0131m bi\u00e7imimizde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli bir sinerjik \u00e7aba ve kolektif zek\u00e2n\u0131n etkin bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Topluluklar\u0131m\u0131z\u0131n, kurumlar\u0131m\u0131z\u0131n ve devletlerimizin karma\u015f\u0131k meseleleri \u00e7\u00f6zebilmesi, ancak bu sorunlara kolektif bir perspektifle yakla\u015fmalar\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Kat\u0131l\u0131mc\u0131 yakla\u015f\u0131mlarla problem \u00e7\u00f6zmeye dair\u00a0 pek \u00e7ok \u00f6rnek bulunmaktad\u0131r. Mesela, Oxford \u00dcniversitesi\u2019nde 2000\u2019lerin sonlar\u0131nda y\u00fcz binlerce g\u00f6n\u00fcll\u00fcy\u00fc galaksi g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya y\u00f6nlendiren Galaxy Zoo bunlardan biridir<\/i>, . Bu B\u00fcy\u00fck Ak\u0131l\u2019 <\/i>yakla\u015f\u0131m\u0131, bilgiyi geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli olarak toplama, d\u00fczenleme ve yay\u0131mlama s\u00fcrecini diyalog ve m\u00fczakere yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir.<\/span>70<\/sup><\/a><\/span>Bu yakla\u015f\u0131m, ilahiyat, etik, siyaset, hukuk, ekonomi, bilim, kalk\u0131nma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve gelecek ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 gibi bir\u00e7ok alandan uzmanl\u0131\u011f\u0131 kitlelerden toplayarak <\/i>bir araya getirmektedir. Ortak \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmenin bir par\u00e7as\u0131, farkl\u0131 t\u00fcrde sentezler yapabilme yetisine sahip olmakt\u0131r; bu da ilgili fakt\u00f6rleri, neden-sonu\u00e7 ili\u015fkilerini, modelleri ve ba\u011flant\u0131lar\u0131 haritaland\u0131rarak, bunlar\u0131 ortak ve eri\u015filebilir bir dile d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi i\u00e7erir. Bu s\u00fcre\u00e7 genellikle do\u011frusal de\u011fil, d\u00f6ng\u00fcsel bir \u015fekilde ilerler ve ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnme, yarat\u0131c\u0131l\u0131k, derinlemesine de\u011ferlendirme ve uygulanabilir \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirme a\u015famalar\u0131n\u0131 kapsar.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlara kolektif ak\u0131l yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 uygulamak, bu meseleleri derinlemesine analiz etmeyi, farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan ele almay\u0131 ve a\u00e7\u0131k\u00e7a ba\u015far\u0131s\u0131z olan mevcut paradigmalar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7meyi gerektirir. Elbette bunu s\u00f6ylemesi yapmaktan daha kolayd\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu yakla\u015f\u0131m, mezhep\u00e7i, ideolojik ve siyasi farkl\u0131l\u0131klar\u0131 a\u015fmay\u0131 ve topluluklar aras\u0131 ittifaklar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeyi zorunlu k\u0131lar. Bu s\u00fcre\u00e7, daha proaktif bir tutum geli\u015ftirmeyi ve daha etkili i\u015fbirlik\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcmleri koordine edecek a\u011flar olu\u015fturmay\u0131 gerektirir. \u00d6ncelikli konular aras\u0131nda mevcut cemaat kurumlar\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle camilerin i\u015flevselli\u011fini art\u0131rmak, buralar\u0131 gen\u00e7ler ve kad\u0131nlar i\u00e7in daha eri\u015filebilir h\u00e2le getirmek ve onlar\u0131 liderlik ve karar alma s\u00fcre\u00e7lerine dahil etmek yer al\u0131r. Ayr\u0131ca, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131 (STK) desteklemek, acil toplumsal sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretecek yeni altyap\u0131lar ve hizmetler olu\u015fturmak \u00f6nemlidir. Bununla birlikte, bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015famay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ve toplumlar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu sorunlara ortak \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmek amac\u0131yla di\u011fer dini cemaatler ve az\u0131nl\u0131k gruplarla daha g\u00fc\u00e7l\u00fc i\u015fbirlikleri kurmak da kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Buna ilham verici olumlu \u00f6rnekler aras\u0131nda, Covid-19 pandemisi s\u0131ras\u0131nda bulunduklar\u0131 \u00e7evreye hizmet etmede \u00f6n saflarda yer alan M\u00fcsl\u00fcmanlar g\u00f6sterilebilir. Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta \u00f6zellikle M\u00fcsl\u00fcman i\u015fletmeler bu konuda aktif rol oynayarak, restoranlar, camiler, g\u0131da bankalar\u0131 kurmu\u015f ve evsizlere \u00fccretsiz yemek da\u011f\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve f\u00fct\u00fcrist Ziauddin Sardar, \u201c\u0130slam ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr ve hem bu d\u00fcnyay\u0131 hem de ahireti iyile\u015ftirme hedefi ta\u015f\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, \u0130slam\u2019\u0131n temel kavramlar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnde bir gelecek perspektifi bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.\u201d <\/i>diye belirtmektedir.\u201d<\/span>71<\/sup><\/a><\/span>Gelece\u011fi kesin olarak ‘\u00f6ng\u00f6rmemiz’<\/i> m\u00fcmk\u00fcn olmasa da ona dair ampirik temellere dayanan projeksiyonlar yapabiliriz. Gelece\u011fi \u015fekillendirebilmek i\u00e7in onu somut terimlerle d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekir. Bu da mevcut e\u011filimleri anlamay\u0131, de\u011fi\u015fimin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini kavramay\u0131, yak\u0131n gelecekte ortaya \u00e7\u0131kabilecek zorluklar\u0131 ve f\u0131rsatlar\u0131 de\u011ferlendirmeyi, riskleri y\u00f6netmeyi ve f\u0131rsatlar\u0131 en iyi \u015fekilde kullanmay\u0131 gerektirir. Bunun i\u00e7in, \u015fu an bulundu\u011fumuz noktay\u0131 derinlemesine anlamam\u0131z ve on, yirmi ya da otuz y\u0131l i\u00e7inde nerede olmak istedi\u011fimizi netle\u015ftirmemiz \u015fartt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fcmmet i\u00e7inde olumlu de\u011fi\u015fimler bir anda ger\u00e7ekle\u015fmeyecek; aksine, k\u00fcresel \u00e7apta, bir\u00e7ok neslin i\u00e7inde oldu\u011fu bir \u00e7aba gerektirecektir. H\u0131zla de\u011fi\u015fimin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde bulunuyoruz; Ziauddin Sardar\u2019\u0131n \u2018Post-Normal Zamanlar\u2019<\/i> olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nem, \u201ceski ortodoksilerin \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc, yenilerinin hen\u00fcz do\u011fmad\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7ok az \u015feyin anlaml\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc\u201d<\/i> bir ara ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecidir.<\/span>72<\/sup><\/a><\/span>Bu d\u00f6nem, yeni e\u011filimler, teknolojiler ve krizlerin, a\u015fina oldu\u011fumuz sosyal ve siyasi yap\u0131lar\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirme potansiyeline sahip oldu\u011fu bir zamand\u0131r; pandemide ve h\u00e2l\u00e2 devam eden Rusya-Ukrayna<\/span> sava\u015f\u0131nda bunun etkilerini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rd\u00fck. Ayn\u0131 durum, toplumsal alanda da ya\u015fanmakta; yerle\u015fik ahlak ve kimlik anlay\u0131\u015flar\u0131 h\u0131zla sorgulanmakta ve de\u011fi\u015fmektedir. \u201cAl\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k ve beklenmedik fikirler ile olaylar adeta herhangi bir yerden \u00e7\u0131k\u0131p yay\u0131labilir ve bask\u0131n h\u00e2le gelebilir<\/i>.\u201d<\/span>73<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Toplumlar\u0131n\u0131 olumlu y\u00f6nde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi ama\u00e7layan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bu dinamikleri dikkate almas\u0131 gerekmektedir. Keskin de\u011fi\u015fimler ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki yirmi y\u0131l\u0131n ekonomik ve siyasi durgunlu\u011fun, otoriter y\u00f6netimlerin peki\u015fmesinin, ayaklanmalar\u0131n, i\u00e7 sava\u015flar\u0131n, kesintiye u\u011frayan ge\u00e7i\u015f s\u00fcre\u00e7lerinin ve devrimlerin sanc\u0131l\u0131 bir devam\u0131 olmas\u0131 muhtemeldir. Ancak, sosyal olgular\u0131n devletler taraf\u0131ndan politika ve hukuk yoluyla \u015fekillendirilmesine ra\u011fmen, onlar\u0131 sorgulay\u0131p de\u011fi\u015ftirme g\u00fcc\u00fcne sahip olan bireysel ve kolektif irade, halk\u0131n kendisindedir. Sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle benzersiz ve a\u015f\u0131lamaz olarak g\u00f6rmekten ka\u00e7\u0131nmal\u0131, bu e\u011filime direnmeliyiz. Bunun yerine, daha geni\u015f ve evrensel s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00f6rmeli, insanl\u0131k olarak kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z en acil sorunlar hakk\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u015fekillendirmeye katk\u0131 sa\u011flamal\u0131 ve \u00e7evre krizi gibi k\u00fcresel meselelerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne destek olmal\u0131y\u0131z. Bu durum \u00f6zellikle \u00f6nem arz etmektedir, zira \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki yirmi y\u0131l i\u00e7inde ormans\u0131zla\u015fma, a\u015f\u0131r\u0131 kentle\u015fme, kirlilik, ekolojik istikrars\u0131zl\u0131k, hayvanlardan ge\u00e7en (zoonotik) hastal\u0131klar ve sellerin M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeleri daha fazla etkilemesi muhtemeldir. Bunun sonucunda, bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 ve bu \u00fclkelerin kendi kendini besleyebilme kapasitesi \u00fczerinde ciddi etkiler olu\u015facakt\u0131r. Bu ger\u00e7ek, sava\u015f\u0131n harap etti\u011fi Yemen\u2019de ve y\u00fczy\u0131l\u0131n sonuna kadar yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan Maldivler\u2019de \u015fimdiden ac\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde, Banglade\u015f\u2019in g\u00fcney k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn sular alt\u0131nda kalma riski bulunmaktad\u0131r. \u0130klimle ilgili zorluklar, g\u00f6\u00e7 ve halklar\u0131n yerinden edilmesi birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 sonu\u00e7lara sahiptir. Bu durum, siyasi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 tetikleyerek d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck m\u00fclteci n\u00fcfusunu olu\u015fturan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00f6\u00e7 ak\u0131nlar\u0131n\u0131 daha da \u015fiddetlendirebilir.<\/p>\n

Bu sorunlara ek olarak, M\u00fcsl\u00fcman devletlerin yoksulluk, sosyal e\u015fitsizlik ve bar\u0131nma, e\u011fitim, istihdam, sa\u011fl\u0131k hizmetleri ve g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi gibi temel ihtiya\u00e7lar\u0131 ele alan ekonomik politikalar geli\u015ftirmedeki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da b\u00fcy\u00fck bir engel olu\u015fturmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, \u00e7o\u011fu M\u00fcsl\u00fcman \u00fclke, Yapay Zek\u00e2, dijital g\u00f6zetim, Transh\u00fcmanizm veya Yeni Nesil Dizileme (Next Generation Sequencing<\/i>), B\u00fcy\u00fck Veri (Big Data<\/i>), 3D bask\u0131 ve yapay zek\u00e2 tabanl\u0131 uygulamalar gibi bilimsel ve teknolojik alanlardaki tart\u0131\u015fmalara y\u00f6n verebilmekten olduk\u00e7a uzakt\u0131r. \u00d6te yandan, ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc h\u00fck\u00fcmetler, hayal ettikleri toplumlar\u0131 yeniden tasavvur etmek i\u00e7in yenilik\u00e7i yollar benimsemi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, Finlandiya, \u2018Gelecek Komitesi<\/i>\u2019ni kurmu\u015f ve ard\u0131ndan, halk\u0131n yasalar\u0131n \u015fekillendirilmesine katk\u0131 sa\u011flamas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131yan A\u00e7\u0131k Bakanl\u0131k (Open Ministry<\/i>) giri\u015fimini ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>74<\/sup><\/a><\/span>\u0130zlanda da benzer bir giri\u015fimde bulunarak, ulusal meclisinin halk\u0131, \u00e7evrimi\u00e7i katk\u0131lar ve temsili bir komisyon ile, anayasan\u0131n<\/span> yeniden yaz\u0131m s\u00fcrecine d\u00e2hil etti\u011fi a\u00e7\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 birle\u015ftirmek gibi imk\u00e2ns\u0131z g\u00f6r\u00fcnen bir g\u00f6rev, tarihi daha geni\u015f bir perspektiften ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda asl\u0131nda o kadar da uzak bir ihtimal de\u011fildir. Avrupa\u2019n\u0131n y\u00fczy\u0131llar boyunca kendi i\u00e7inde sava\u015f halinde oldu\u011funu hat\u0131rlamak gerekir. Halbuki 20. y\u00fczy\u0131lda, iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131 ve milyonlarca \u00f6l\u00fcm\u00fcn ard\u0131ndan k\u0131ta nihayet bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir uzla\u015f\u0131ya varabilmi\u015ftir. Avrupa demokrasilerine giden yol y\u00fczy\u0131llar alm\u0131\u015f, ancak g\u00f6rece yak\u0131n bir tarihte Avrupa Birli\u011fi (AB<\/i>) gibi i\u015fleyen bir d\u00fczen kurulabilmi\u015ftir. Bununla birlikte, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Avrupa, a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 s\u00f6ylemlerin ana ak\u0131m haline gelmesi, pop\u00fclizmin y\u00fckseli\u015fi ve otoriter politikac\u0131lar\u0131n se\u00e7ilmesi gibi \u00e7alkant\u0131l\u0131 bir d\u00f6nemden ge\u00e7mektedir. Tarihte her zaman dramatik d\u00f6n\u00fc\u015fler olmu\u015ftur; imk\u00e2ns\u0131z g\u00f6r\u00fclenler bir anda m\u00fcmk\u00fcn hale gelebilir. Avrupal\u0131 imparatorluklar\u0131n mimarlar\u0131, bir zamanlar fethettikleri topraklar\u0131n insanlar\u0131n\u0131n torunlar\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcn birinde on milyonlarca n\u00fcfusla kendi k\u0131talar\u0131nda ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Avrupa\u2019da bu denli g\u00fc\u00e7l\u00fc bir varl\u0131k g\u00f6sterece\u011fini asla tahmin etmezlerdi. Otuz y\u0131l \u00f6nce kim, a\u015f\u0131r\u0131 sek\u00fcler T\u00fcrkiye\u2019nin bug\u00fcn mevcut \u0130slamla\u015fma politikalar\u0131n\u0131 izleyece\u011fini ya da muhafazak\u00e2r Suudi Arabistan\u2019\u0131n a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde \u0130slami kimli\u011fini zay\u0131flatan<\/i> (modernle\u015fme<\/i>) bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinden ge\u00e7ece\u011fini \u00f6ng\u00f6rebilirdi? Arzulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc de\u011fi\u015fim, yaln\u0131zca konu\u015farak, protesto ederek ve adaletsizlikleri dile getirerek ger\u00e7ekle\u015fmeyecek. Ele\u015ftirmek kadar in\u015fa s\u00fcrecine de aktif olarak kat\u0131lmam\u0131z gerekmektedir. \u00d6nde gelen dinler aras\u0131 diyalog aktivisti Eboo Patel\u2019in hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201c\u0130ktidardakileri ele\u015ftirmek bir \u015feydir, ancak insanlar\u0131n refah\u0131ndan sorumlu olarak y\u00f6netimde olmak bamba\u015fka bir \u015feydir. Siz y\u00f6netti\u011finizde insanlar\u0131n hayat\u0131 iyile\u015fiyor mu?… K\u00f6t\u00fc bir \u015feyi protestolarla ortadan kald\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, ancak iyi bir \u015feyi hayata ge\u00e7irmek istiyorsan\u0131z, onu in\u015fa etmeniz gerekir<\/span><\/i>.\u201d<\/span>75<\/sup><\/a><\/span>G<\/span>elecekte g\u00f6rmek istedi\u011fimiz meyveler, \u015f\u00fcphesiz bug\u00fcn tohum ekmekle ba\u015flar.<\/p>\n

Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir M\u00fcsl\u00fcman birli\u011fi arzusu hem m\u00fcmk\u00fcn hem de ula\u015f\u0131labilir bir hedeftir ve bu s\u00fcre\u00e7, benzer bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na sahip insanlarla ba\u011flant\u0131 kurarak ve yerel M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131m\u0131z\u0131n faydas\u0131na olacak konularda birlikte \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6\u011frenerek kendi \u00e7evremizden ba\u015flar. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir\u00e7ok \u00fcst d\u00fczey bilim insan\u0131, doktor ve akademisyene sahip olmam\u0131za ra\u011fmen, orijinal makro d\u00fczeyde d\u00fc\u015f\u00fcnen entelekt\u00fceller, kamuya mal olmu\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bilginler konusunda eksiklik ya\u015f\u0131yor gibiyiz. Oysa bu t\u00fcr isimler, vizyoner liderlik sunarak bilgilerini, karma\u015f\u0131k ve \u00e7ok boyutlu sorunlara y\u00f6nelik \u00f6zg\u00fcn bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ve yarat\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmek i\u00e7in kullanabilirler. Farkl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 a\u015fma konusunda daha ba\u015far\u0131l\u0131 olmal\u0131 ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 bizden farkl\u0131 olsa da M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131 birli\u011fin gereklili\u011fini kabul eden ve ortak meseleler \u00fczerinde birlikte \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n zorunlulu\u011funu benimseyen ki\u015filerle i\u015f birli\u011fi yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. Bu, pratikte, \u015fehrimizde ya da b\u00f6lgemizde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 bir araya getiren forumlara kat\u0131l\u0131m f\u0131rsatlar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek anlam\u0131na gelir. \u00dcmmet\u00e7i ileti\u015fimi ve i\u015f birli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirecek altyap\u0131lar ve a\u011flar zaten in\u015fa edilmi\u015f durumda ve bunlar\u0131 daha etkili \u015fekilde kullanmam\u0131z gerekmektedir.<\/p>\n

Bu s\u00fcrecin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 h\u00e2lihaz\u0131rda bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman toplulukta b\u00f6lgesel ve ulusal d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Ancak, daha etkili bir koordinasyon, beceri ve kaynak payla\u015f\u0131m\u0131yla bu \u00e7abalar g\u00fc\u00e7lendirilebilir; ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rnekler \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131 ve takdir edilmelidir. Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta, 500\u2019den fazla cami ve \u0130slami kurulu\u015fu b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran Britanya M\u00fcsl\u00fcman Konseyi<\/i> (Muslim Council of Britain – MCB<\/i>), \u00f6nde gelen bir \u00e7at\u0131 platform olarak kendini kabul ettirmi\u015ftir. \u00c7e\u015fitli konularda ba\u015far\u0131l\u0131 lobi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f ve h\u00fck\u00fcmet ile Britanya M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131 aras\u0131ndaki temel kurumsal aray\u00fcz olmu\u015ftur. ABD\u2019de, CAIR, ISNA, ICNA, MANA<\/i> gibi bir\u00e7ok ulusal kurulu\u015f, fikir ve deneyim al\u0131\u015fveri\u015fini sa\u011flayan platformlar olu\u015fturmakta ve Amerikal\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 geni\u015f \u00e7apta temsil etmektedir. Avrupa\u2019da ise, Avrupa M\u00fcsl\u00fcmanlar Konseyi<\/i> (Council of European Muslims<\/i>), FIOE<\/i>, FEMYSO<\/i> ve Avrupa M\u00fcsl\u00fcman Kad\u0131nlar Forumu<\/i> gibi kurulu\u015flar, k\u0131ta d\u00fczeyinde Avrupa\u2019daki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 koordine etmekte ve savunuculuk yapmaktad\u0131r. Benzer gruplar ve giri\u015fimler her M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkede mevcuttur, ancak \u00e7ok daha stratejik bir i\u015f birli\u011fine ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00dcmmet birli\u011fini harekete ge\u00e7irebilecek kapasiteye sahip uluslararas\u0131 platformlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme ihtiyac\u0131, daha zorlu bir meseledir. Bu ba\u011flamda en b\u00fcy\u00fck potansiyeli ta\u015f\u0131yan yap\u0131 belki de \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 (OIC<\/i>) olabilir, zira kurulu\u015f amac\u0131, \u201c\u0130slam\u2019\u0131n ebedi \u00f6\u011fretilerinden ilham alarak ekonomik, bilimsel, k\u00fclt\u00fcrel ve manevi alanlarda yak\u0131n i\u015f birli\u011fi ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131mla\u015fmay\u0131 te\u015fvik etmek’<\/i> olarak belirlenmi\u015fti.\u201d<\/span>76<\/sup><\/a><\/span>Hedefler konusundaki b\u00f6l\u00fcnmeler ve \u00fcye devletler aras\u0131ndaki rekabet nedeniyle etkisiz olmakla ele\u015ftirilse de, \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 (OIC<\/i>), \u0130slam Kalk\u0131nma Bankas\u0131 ve \u0130slami Dayan\u0131\u015fma Fonu gibi giri\u015fimleriyle baz\u0131 olumlu etkiler yaratm\u0131\u015f ve BM gibi uluslararas\u0131 platformlarda \u0130slami yakla\u015f\u0131mlar\u0131 temsil etmi\u015ftir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sonu\u00e7: \u201cBizi Birle\u015ftiren \u015eeyler, Ay\u0131ranlardan Daha B\u00fcy\u00fckt\u00fcr\u201d<\/h3>\n

Yukar\u0131daki s\u00f6z, \u00f6zellikle M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in son derece yerindedir. Anwar Ibrahim\u2019in de belirtti\u011fi gibi, \u201chem bir kavram hem de bir uygulama olarak, tarih boyunca \u00fcmmet, birlik i\u00e7inde \u00e7e\u015fitlili\u011fin bir \u00f6rne\u011fini sunmaktad\u0131r.<\/i>\u201d<\/span>77<\/sup><\/a><\/span>\u0130slam medeniyet tarihi, farkl\u0131 halklar, k\u00fclt\u00fcrler ve geleneklerden olu\u015fan zengin \u00e7e\u015fitlili\u011fiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ne yaz\u0131k ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki b\u00f6l\u00fcnmeler, birlik \u00e7abalar\u0131n\u0131 sekteye u\u011fratmaya devam etmektedir. Baz\u0131 akademisyenlerin belirtti\u011fi gibi, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n i\u00e7 s\u0131n\u0131rlar\u0131 mezhepsel, doktrinsel ve ulusal veya b\u00f6lgesel olarak par\u00e7alanm\u0131\u015f durumdad\u0131r. S\u00fcnni-\u015eii gerilimleri, Selefi-Sufi ayr\u0131l\u0131klar\u0131 ve Suudi Arabistan ile \u0130ran aras\u0131ndaki rekabet, \u0130slami birlik giri\u015fimlerini zay\u0131flatmaktad\u0131r.<\/span>78<\/sup><\/a><\/span>Bu farkl\u0131l\u0131klar olduk\u00e7a k\u00f6kle\u015fmi\u015f olsa da \u00e7e\u015fitli \u0130slami gelenekleri bir araya getirmeye y\u00f6nelik bir\u00e7ok verimli giri\u015fim devam etmektedir. \u00d6rne\u011fin, 2005 y\u0131l\u0131nda \u00dcrd\u00fcn Kral\u0131 II. Abdullah, \u0130slam\u2019\u0131n ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcz yorumlar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fine kar\u015f\u0131 koymak ve M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki farkl\u0131 itikadi ve f\u0131khi gelenekleri tan\u0131mak amac\u0131yla Amman Mesaj\u0131<\/i> adl\u0131 bir bildirgeyi haz\u0131rlamak \u00fczere uluslararas\u0131 bir konferans d\u00fczenledi. Seksen d\u00f6rt \u00fclkeden 552 din \u00e2limi ve entelekt\u00fcel taraf\u0131ndan imzalanan bu manifesto, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda birlik ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 te\u015fvik etmeyi hedefliyordu. Merhum etkili \u00e2lim \u015eeyh Yusuf el-Karadavi de S\u00fcnni-\u015eii diyalo\u011funa y\u00f6nelik \u0130lkeler<\/i> \u00f6nerisinde bulunmu\u015ftu.<\/span>79<\/sup><\/a><\/span>Ayr\u0131ca, \u0130ran’dan Ayetullah Ali Hamaney ve Irak\u2019tan Ayetullah Ali el-Sistani gibi \u00f6nde gelen \u015eii otoriteler de S\u00fcnni \u015fahsiyetlere ve mek\u00e2nlara y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 yasaklayan bir\u00e7ok fetva yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>80<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

S\u00fcnni-\u015eii yak\u0131nla\u015fmas\u0131na y\u00f6nelik bu arzunun daha yak\u0131n d\u00f6nemde Bat\u0131\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman topluluklarda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenebilir. Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta, Britanya M\u00fcsl\u00fcman Konseyi<\/i>, Camiler ve \u0130mamlar Ulusal Dan\u0131\u015fma Kurulu<\/i>, El-Khoei Vakf\u0131<\/i>, Britanya M\u00fcsl\u00fcman Derne\u011fi<\/i>, Avrupa Cemaati Konseyi<\/i> ve Avrupa \u015eii \u00c2limler Meclisi<\/i>, M\u00fcsl\u00fcman dayan\u0131\u015fmas\u0131 ve birli\u011fi konusunda ortak bir bildiri yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>81<\/sup><\/a><\/span>Bir di\u011fer \u00f6nemli giri\u015fim, 2022’nin ba\u015flar\u0131nda ba\u015flat\u0131lan K\u00fcresel \u0130mamlar ve \u00c2limler S\u00f6zle\u015fmesi <\/i>(Global Imams and Scholars Charter<\/i>) oldu. Bu giri\u015fim, B<\/span>at\u0131\u2019daki k\u00fcresel imamlar ve \u00e2limler ile \u00e7e\u015fitli kurulu\u015flar aras\u0131nda ortak bir vizyon olu\u015fturma \u00e7abas\u0131 olarak hayata ge\u00e7irildi.<\/span>82<\/sup><\/a><\/span>Bu giri\u015fimin temel amac\u0131, \u00fcmmetin manevi, sosyal, ahlaki ve entelekt\u00fcel geli\u015fimi i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermektir. \u015eu anda b\u00fcnyesinde Britanya \u00c2limler ve \u0130mamlar Kurulu<\/i> (<\/span>The British Board of Scholar<\/span>s & Imams<\/i>), Avrupa \u0130mamlar Konseyi<\/i> (European Council of Imams<\/i>), Kuzey Amerika \u0130mamlar Federasyonu<\/i> (North American Imams Federation<\/i>), Kanada \u0130mamlar Konseyi<\/i> (Canadian Council of Imams<\/i>), Avustralya Ulusal \u0130mamlar Konseyi<\/i> (Australian National Imams Council<\/i>), Yeni Zelanda \u00c2limler Konseyi<\/i> (Ulama Council of New Zealand<\/i>) ve G\u00fcney Afrika Birle\u015fik \u00c2limler Konseyi<\/i> (United Ulama Council of South Africa<\/i>) gibi kurulu\u015flar\u0131 bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Farkl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman e\u011filimleri bir araya getirebilmek i\u00e7in anlaml\u0131 ilm\u00ee i\u015f birli\u011fi ve uzla\u015f\u0131 in\u015fas\u0131 son derece \u00f6nemlidir ve bu platformlar, \u00fczerine in\u015fa edilebilecek sa\u011flam bir temel olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00dcmmete y\u00f6nelik duyarl\u0131l\u0131k, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131nda e\u015fzamanl\u0131 olarak ya\u015fanan siyasi ve sosyal par\u00e7alanma s\u00fcrecine ra\u011fmen b\u00fcy\u00fcmeye devam etmektedir. Baz\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar birbirine yak\u0131nla\u015f\u0131rken, di\u011ferleri ise giderek ayr\u0131\u015fmakta ve mevcut b\u00f6l\u00fcnmeleri derinle\u015ftirmektedir. Ancak, modern ulus-devletlerin hayali cemaatleri<\/i> (imagined communities<\/i>) ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcmmet birli\u011fine duyulan arzu ger\u00e7ek ve somut bir olgudur.<\/span>83<\/sup><\/a><\/span>Ba\u015fka bir deyi\u015fle, \u2018\u00fcmmet, \u00fcmmet\u00e7idir.\u2019<\/i> Pek \u00e7ok m\u00fcmin i\u00e7in iman ba\u011f\u0131, kan ba\u011f\u0131 kadar \u00f6nemlidir. Bu ba\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ve tart\u0131\u015fmay\u0131 i\u015flevsel, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve etkili bir M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131 i\u015f birli\u011fine y\u00f6nlendirecek kar\u015f\u0131 anlat\u0131lar olu\u015fturmak bizim sorumlulu\u011fumuzdad\u0131r. Birli\u011fe duyulan ihtiyac\u0131n ve arzunun belki de tarihimizde hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve gerekli oldu\u011funu kabul etmeliyiz. Bu makalede vurgulanan \u00e7e\u015fitli \u00fcmmet bilinci \u00f6rnekleri, daha fazla geli\u015fimi i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 sunmaktad\u0131r, \u00f6zellikle de d\u00fcnya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun 30 ya\u015f\u0131n alt\u0131nda oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu \u00e7ok umut verici bir noktad\u0131r. Gen\u00e7 M\u00fcsl\u00fcmanlar sadece gelece\u011fin umudu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bug\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli de\u011fi\u015fim akt\u00f6rleridir. Kendi alanlar\u0131nda zaten ba\u015far\u0131l\u0131 olan milyonlarca giri\u015fimci, yenilik\u00e7i i\u015f insan\u0131, teknoloji \u00f6nc\u00fcs\u00fc, e\u011fitimci, aktivist, sanat\u00e7\u0131 ve gazetecinin potansiyelini en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmal\u0131 ve onlar\u0131 daha \u00fcmmet\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve hareket etmeye te\u015fvik etmeliyiz.<\/p>\n

Ayr\u0131ca, \u00fcmmetin her k\u00f6\u015fesinden en iyi \u00e2limleri, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri, yazarlar\u0131, politika analistlerini, akademisyenleri, aktivistleri ve s\u0131radan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 bir araya getirerek birlikteli\u011fi art\u0131rma s\u00fcrecine katk\u0131da bulunmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamam\u0131z gerekmektedir. Bunun i\u00e7in, mezhep\u00e7i ayr\u0131\u015fmalar\u0131 ve dar siyasi \u00e7eki\u015fmeleri a\u015fmaya istekli ve \u00fcmmetin ortak menfaatini \u00f6ne \u00e7\u0131karan insanlar gerekir. Hepimiz bir\u00e7ok konuda derin b\u00f6l\u00fcnmeler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n fark\u0131nday\u0131z, ancak \u00fczerinde mutabakata varmam\u0131z gereken en temel nokta, \u00fcmmet birli\u011finin acilen g\u00fc\u00e7lendirilmesi ihtiyac\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda ayn\u0131 endi\u015feleri ta\u015f\u0131yan, stat\u00fckoyu olumlu y\u00f6nde de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7abalayan ve \u00e7\u00f6z\u00fcm arayan pek \u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131z. Bu ortak d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip de\u011fi\u015fim akt\u00f6rleri, kolektif sorunlar\u0131m\u0131z\u0131n nas\u0131l ele al\u0131naca\u011f\u0131na dair yollar belirlemeye, temel meselelerde uzla\u015f\u0131 geli\u015ftirmeye ve analizleri eyleme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Zaten sa\u011flam bir temelimiz ve bu y\u00f6nde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arzumuz var, \u015fimdi bunun \u00fczerine daha da fazlas\u0131n\u0131 in\u015fa etmeliyiz. Birlik, tepeden inme bir tekd\u00fczelik dayatarak de\u011fil, tabandan geli\u015fen ortak \u00e7abalarla sa\u011flanacakt\u0131r. O halde \u00f6n\u00fcm\u00fczde \u015fu soru durmaktad\u0131r: Daha fazla birlik i\u00e7inde bir \u00fcmmet istiyorsak, bunun i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya ger\u00e7ekten haz\u0131r m\u0131y\u0131z?<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00d6nerilen At\u0131f:<\/strong><\/p>\n

Sadek Hamid, \u201cIslam Beyond Borders: Building Ummatic Solidarity in the 21<\/span>st<\/span> Century,\u201d <\/span>Ummatics<\/span><\/i>, January 25, 2023, url.<\/span><\/p>\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrk\u00e7e | English | \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629   \u00d6nerilen At\u0131f: Sadek Hamid, \u201cIslam Beyond Borders: Building Ummatic Solidarity in the 21st Century,\u201d Ummatics, 25 Ocak 2023.   1. Giri\u015f \u201cM\u00fcsl\u00fcmanlar zaten da\u011f\u0131n\u0131k karde\u015fim; farkl\u0131 ak\u00eedelere sahibiz ve asla uzla\u015famayaca\u011f\u0131z. Bu mesele \u00e7ok b\u00fcy\u00fck. Asla d\u00fczeltemeyece\u011fimiz bir sorun oldu\u011funu kabullenmemiz gerekiyor.\u201d \u2014 \u00c7o\u011fu M\u00fcsl\u00fcman, herhangi bir yer, 2020. […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":6147,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[162,163],"tags":[174],"class_list":["post-12092","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirma-makaleleri","category-toplum-ve-medeniyet","tag-arastirma-makaleleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12092","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12092"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12092\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12092"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12092"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.ummatics.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12092"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}