Toplum ve Medeniyet
Toplum ve medeniyet konusundaki çalışmalarımız, Müslüman bölgelerde birlik için çok sayıda fırsat ve engeli araştırarak teoriyi pratiğe bağlamayı amaçlamaktadır.
Bu disiplin, ümmet dayanışmasının Müslüman hayatını nasıl canlandırabileceği ve canlandırdığı, ayrıca ümmetin nasıl teorileştirildiği, kavramsallaştırıldığı ve Müslümanların yaşanmış deneyimlerini nasıl bilgilendirdiği konularına odaklanır. Ayrıca, toplumsal dönüşüm için kavramlar ve stratejiler, tarihi, kültürel ve toplumsal değişim kalıpları üzerinde kafa yoran klasik ve çağdaş İslam düşünürleriyle ve gelecek çalışmaları, kültürel çalışmalar ve sistem düşüncesi gibi modern toplumsal teoriler, kavramlar ve disiplinlerle etkileşimler yoluyla ele alınır. Amacımız, çoğunluk ve azınlık bağlamlarında Müslüman toplumlarını etkileyen sorunların çok boyutlu ve çok katmanlı mikro, mezo ve makro meta-analizlerini sağlamaktır.
Toplum ve Medeniyet çalışmamızın kapsadığı bazı sorular ve alanlar
Müslüman düşünürlerin ve değişim yaratıcılarının farkında olması gereken küresel sosyal, kültürel ve medeniyet eğilimleri nelerdir?
Bireysel Müslüman devletlerin karşı karşıya olduğu acil ve uzun vadeli sosyal zorluklar nelerdir?
Yakın geçmişte ve günümüzde etkili Müslüman olmayan düşünürlerden ve toplumsal hareketlerden neler öğrenebiliriz?
Ümmetçi bir şekilde düşünen yeni nesil Müslüman alimler, aktivistler, girişimciler ve etkili kişiler yetiştiren ağları nasıl kurabilir, sürdürebilir ve teşvik edebiliriz?
Ayrı ülkelerimizde, bir ümmet olarak ve insanlar olarak karşılaştığımız toplumsal ve medeniyet zorluklarını ele almak için kolektif olarak çalışmanın en etkili yolları nelerdir?
Toplum ve Medeniyet Hakkında Son Durum
Küreselleşmiş Bir Dünya İçin ‘Ümmet’i Yeniden Düşünmek
Hakkında
Dr. Katrin Jomaa, Ummah: A New Paradigm for a Global World (Küresel Bir Dünya İçin Yeni Bir Paradigma Olarak Ümmet) adlı kitabını (SUNY Press, 2021) tartışmaktadır. Dr. Jomaa, Rhode Island Üniversitesi’nde Siyaset Bilimi Bölümünde yardımcı doçent olarak görev yapmaktadır. Disiplinler arası araştırma alanları, klasik ve modern siyaset felsefesinin yanı sıra İslami düşünce ve Kur’an tefsirini de kapsamaktadır.
Jomaa, Ummah (2021) adlı kitabında, ümmet kavramını ulus-devletin bir alternatifi olarak sunmaktadır. Ona göre ümmet, sıklıkla etnisite veya din bağıyla birleşmiş bir topluluk olarak tanımlansa da, ideal anlamıyla aktif bir bağlılık, bilinçli ve sürekli bir adanmışlık gerektiren, o topluluğun en yüce ahlaki ideallerine sadakatle bağlı bir cemiyettir.
Jomaa, çalışmasına Kur’an’da geçen “ümmet” kelimesini kronolojik ve tematik olarak analiz ederek başlamaktadır. Bu inceleme aracılığıyla, kelimenin tüm farklı anlamlarını birleştiren yeni bir kavramsal yorum önermektedir. Ardından bu yeni tanımı, Aristoteles’in polis (şehir-devleti) kavramıyla karşılaştırmakta; böylece ümmetin siyasi yönlerini vurgulamakta ve onu çağdaş liberal siyaset ve cemaat tartışmaları bağlamına yerleştirmektedir. Bu yaklaşım, ulus-devletin ötesinde alternatif bir sosyo-politik düzenin düşünülmesi için entelektüel bir alan açmaktadır.
Dr. Jomaa’nın sunumunu, Dr. Heba Raouf Ezzat (İbn Haldun Üniversitesi, Siyaset Bilimi Bölümü Yardımcı Doçenti) ve Dr. Ovamir Anjum (University of Toledo, Imam Khattab Endowed Chair of Islamic Studies)’un yanıtları ile ardından gerçekleşen katılımcı tartışması takip etmiştir.
Dr. Katrin Jomaa
Katrin Jomaa, Rhode Island Üniversitesi’nde Siyaset Bilimi ve Felsefe Bölümlerinde ortak kadro ile görev yapan bir Doçenttir (Assistant Professor). Disiplinlerarası araştırma alanları, klasik ve modern siyasal felsefenin yanı sıra İslam düşüncesi ve Kur’an tefsirini kapsamaktadır. Prof. Jomaa, Orta Doğu’da siyaset ve din arasındaki ilişkiye odaklanmaktadır. Araştırma yöntemi, modern bir İslami siyasal teori inşasında kullanılabilecek temel kavramları incelemek için İslami birincil kaynakların analizini içermektedir. Siyaset ve din alanındaki ilgi alanlarının yanı sıra, Prof. Jomaa, Mühendislik ve Uygulamalı Malzeme Bilimi alanlarında iki dereceye sahip olmasıyla bilime de çift yönlü bir ilgi duymaktadır.
Prof. Jomaa’nın verdiği dersler arasında Orta Doğu Siyaseti, İslami Siyasal Düşünce, Siyasal Felsefe, İslam ve Demokrasi, Din ve Devlet; ayrıca İslam’a Giriş, İslam ve Modernite, Kur’an Çalışmaları ve Tefsir bulunmaktadır. 2018 Bahar döneminde Oxford Üniversitesi’nde misafir akademisyen olarak görevlendirilmiş ve araştırmalarını akademik toplulukla paylaşmıştır.
Dr. Darryl Li’nin Katılımıyla Ümmetçi Bir Evrenselcilik
Hakkında
Dr. Darryl Li, yakın dönemde yayımlanan önemli eseri The Universal Enemy: Jihad, Empire, and the Challenge of Solidarity (Evrensel Düşman: Cihad, İmparatorluk ve Dayanışma Mücadelesi) (2020; Stanford) ile ilişkili bir bildiri sunmaktadır. Bu bildiri, söz konusu eserin temel temalarını ümmet merkezli meselelerle bağlantılı olarak ele almakta ve özellikle şu girişimi irdelemektedir: “Farklı coğrafyalardan Müslümanların, 1992–1995 Bosna-Hersek Savaşı sırasında diğer Müslümanlarla omuz omuza savaşmak üzere seferber edilmesi anlamında cihad aracılığıyla ümmet tasavvurunu hayata geçirmenin belirli bir biçimini yeniden inşa etmek” The Universal Enemy, modern cihadın kavramsallaştırma ve pratik biçimlerini, evrenselci söylem üzerindeki diğer baskın iddialara alternatif bir evrenselcilik olarak karşılaştırmayı amaçlamaktadır.
Dr. Darryl Li, University of Chicago’da Antropoloji Yardımcı Doçenti ve Hukuk Fakültesi Misafir Üyesidir. Savaş, hukuk, göç, imparatorluk ve ırk kesişiminde çalışan bir antropolog ve avukattır; araştırmaları özellikle Orta Doğu, Güney Asya ve Balkanlar arasındaki bölge-ötesi bağlantılara odaklanmaktadır.
Dr. Basit Iqbal (McMaster University, Antropoloji Bölümü Yardımcı Doçenti) bildiriyi değerlendirecek; ardından açık tartışma bölümü gerçekleştirilecektir.
Dr. Darryl Li
Darryl Li, savaş, hukuk, göç, imparatorluk ve ırk konularının kesişiminde çalışan bir antropolog ve avukattır; özellikle Orta Doğu, Güney Asya ve Balkanlar arasında kurulan bölge-ötesi bağlantılar üzerine yoğunlaşmaktadır. Li, The Universal Enemy: Jihad, Empire, and the Challenge of Solidarity (Evrensel Düşman: Cihat, İmparatorluk ve Dayanışma Meselesi) (Stanford University Press, 2020) adlı kitabının yazarıdır. Bu eser, “evrenselcilik” kavramının karşılaştırmalı incelenmesi için etnografik bir yaklaşım geliştirmekte ve örnek olarak 1992–1995 Bosna-Hersek savaşında savaşan Araplar ve diğer yabancı savaşçılar dâhil olmak üzere ulusötesi “cihadî” aktörleri ele almaktadır.
Bosna’da ve yaklaşık altı farklı ülkede yürüttüğü etnografik ve arşiv araştırmalarına dayanan bu çalışma, ulusötesi cihat hareketlerini; sosyalist Bağlantısızlık Hareketi, Birleşmiş Milletler barış gücü operasyonları ve ABD öncülüğündeki “Küresel Terörle Mücadele” gibi daha güçlü evrenselcilik iddialarıyla ilişkilendirerek konumlandırmaktadır.
Dr. SherAli Tareen ile Ulema ve İmparatorluk Dönemi Müslüman Siyasal Teolojisi
Dr. SherAli Tareen, yakında yayımlanacak olan The Promise and Peril of Hindu-Muslim Friendship (Hindu-Müslüman Dostluğunun Vaadi ve Tehlikesi) adlı monografisinin bir bölümünü sunmaktadır. Bu çalışmasında Dr. Tareen, özellikle klasik medrese eğitimi almış seçkin Hintli Müslüman âlimlerin —yani geleneksel ulema’nın— 18. yüzyıl sonlarından 20. yüzyıl başlarına uzanan erken modern ve modern Güney Asya dönemlerinde İslam’ın Hindu düşüncesi, yaşamı ve pratiğiyle ilişkisini nasıl kavramsallaştırdıklarını çok yönlü biçimlerde sorgulamaktadır. Bu sorgulama, Hindu düşüncesine dair Müslüman ilmî açıklamaları ele alan altı tematik bölüme dayanmaktadır.
Sunulan bölüm, Hindu-Müslüman doktriner polemiklerine odaklanmaktadır. Bu çalışmayı şekillendiren temel kavramsal soru şudur: Güney Asyalı ulema, Müslüman imparatorluk bağlamında şekillenmiş olan ve gayrimüslimlere yönelik normatif metinleri ile tutumları besleyen ön-modern zihniyet ile, Müslümanların hem sayısal hem de siyasal olarak azınlığa dönüştüğü sömürgeci modernite bağlamı arasındaki uyumsuzluğu nasıl müzakere etmiştir? İleri sürülen temel argüman, Müslüman siyasal egemenliğinin kaybının, alt kıtada Hindu-Müslüman dostluğunun sınırlarına dair yoğunlaşan Müslüman içi tartışmaların doğrudan arka planını oluşturduğudur; ancak paradoksal biçimde, bu tartışmalarda asıl söz konusu olan ve işleyen şey, tam da imparatorluk dönemi Müslüman siyasal teolojisinin mantığı ve vaadidir.
Dr. SherAli Tareen, Franklin and Marshall College’da Din Çalışmaları alanında doçenttir. Araştırmaları, erken modern ve modern Güney Asya’daki Müslüman entelektüel gelenekler ve tartışmalara odaklanmaktadır. Ayrıca İslam ve sekülerizm arasındaki etkileşim üzerine de kapsamlı çalışmalar yapmıştır. Defending Muhammad in Modernity (Modernitede Muhammed’i Savunmak) (University of Notre Dame Press, 2020) adlı eseri, American Institute of Pakistan Studies 2020 Book Prize (Pakistan Çalışmaları Amerikan Enstitüsü 2020 Kitap Ödülü)’nü kazanmış ve 2021 American Academy of Religion Book Award (2021 Amerikan Din Akademisi Kitap Ödülü) için finale kalmıştır.
Dr. Tareen, yukarıda anılan bölüm üzerine bir sunum yapmış, ardından iki akademisyenin değerlendirmeleri yer almıştır: Dr. Hafsa Kanjwal (Lafayette College, Tarih Bölümü Yardımcı Doçenti) ve Dr. Sohaira Siddiqui (Georgetown University Qatar, İslam Çalışmaları ve İlahiyat Doçenti). Oturum, açık tartışma bölümüyle devam etmiştir.
Dr. Sherali Tareen
SherAli Tareen, Franklin and Marshall College (Lancaster, PA) Din Bilimleri Bölümü’nde Doçent ve Bölüm Başkanlığı yapmaktadır. Araştırmaları, erken modern ve modern Güney Asya’da Müslüman entelektüel gelenekleri ve tartışmalarına odaklanmaktadır. Defending Muhammad in Modernity (University of Notre Dame Press, 2020) adlı kitabı, American Institute of Pakistan Studies 2020 Kitap Ödülü’nü kazanmış ve 2021 American Academy of Religion Kitap Ödülü için finalist olarak seçilmiştir. İkinci kitabı Perilous Intimacies: Debating Hindu-Muslim Friendship after Empire ise 2023 yılında Columbia University Press’in prestijli Religion, Culture, and Public Life serisinde yayımlanmıştır. Tareen, Journal of Law and Religion, Muslim World, Political Theology, Islamic Studies, Journal of the Royal Asiatic Society, ReOrientve diğer birçok akademik dergide makaleler yayımlamıştır. Ayrıca, İslami Çalışmalar alanındaki önemli yeni kitapların yazarlarıyla röportajlar yapan popüler New Books in Islamic Studies podcast’inin eş sunucusudur.